Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης — Μια συνομιλία στο Μουσείο Γουλανδρή πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης

Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης
Αυτά που κράτησα
Αθήνα, 20 Μαΐου – 4 Οκτωβρίου 2026

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο του στο Παγκράτι ένα αφιέρωμα στον διακεκριμένο καλλιτέχνη Γιάννη Ψυχοπαίδη, με τον τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα».

Μια συνομιλία με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη στο Μουσείο Γουλανδρή πριν ανοίξει η νέα έκθεση του για το κοινό

Βρέθηκα στο Μουσείο Γουλανδρή, μια μέρα πριν ανοίξει η νέα έκθεση για το κοινό, όπου είχα την ευκαιρία στη συνέντευξη τύπου μαζί με ανθρώπους του μουσείου, στενούς του φίλους και δημοσιογράφους, να συνομιλήσουμε με τον καλλιτέχνη.

Στον κήπο του Μουσείου και εμείς γύρω από το ζωγράφο, σταθήκαμε να ακούσουμε ευλαβικά όσα είχε να μας μεταφέρει τόσο για τη νέα έκθεση, όσο για την πορεία της ζωής του, την εποχή της δεκαετίας του 1960, τα μαθήματα και τα Τοπία της Μνήμης του.

Κρατώντας στα χέρια μου και ξεφυλλίζοντας τον κατάλογο της έκθεσης, άκουγα τον Γιάννη Ψυχοπαίδη ως έναν γλυκό Δάσκαλο να μιλά για την νέα έκθεση που χαρτογραφεί την καλλιτεχνική πορεία του από το 1962 έως σήμερα. Η έκθεση που παρουσιάζεται από τις 20 Μαΐου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026, συγκεντρώνει περίπου 70 έργα από το 1962 μέχρι σήμερα, έργα που ο ίδιος επέλεξε να τα κρατήσει για την προσωπική του συλλογή. Δεν πρόκειται για μια αναδρομική έκθεση, αλλά για μια αφήγηση χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, όπως την περιέγραψε η κυρία Μαρία Κουτσομάλλη Moreau, υπεύθυνη Συλλογών Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή. Μέσα από αυτά τα έργα αποκαλύπτεται η πορεία ενός σπουδαίου ζωγράφου της σύγχρονης ελληνικής τέχνης και μια εσωτερική ματιά στο έργο του.

Την έκθεση έχει επιμεληθεί ο Κυριάκος Κουτσομάλλης, ο οποίος πέρασε αρκετό χρόνο με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, ώστε η παρουσίαση να αναδείξει αυτό το βαθιά προσωπικό στοιχείο που διατρέχει ολόκληρη την έκθεση

Η ποίηση στη ζωή του Ψυχοπαίδη

Στη συνέντευξη ξεχώρισε η ιδιαίτερη σχέση του με την ποίηση. Μας προέτρεψε να αναζητήσουμε την συλλογή «Ενός λεπτού μαζί» της σπουδαίας και αγαπημένης του Κικής Δημουλά. Μίλησε με φράσεις αγαπημένων του ποιητών, αναφέροντας ότι η έκθεση δίνει την αίσθηση της συνολικής του πορείας, ταυτιζόμενος με τη φράση του Εμπειρίκου «Το σήμερα ως αύριο και χθες».

Οι πρώτες του επιρροές ήταν τα κλασικά εικονογραφημένα της εποχής που σχεδίαζαν σημαντικοί ξένοι καλλιτέχνες. Μεγάλη ήταν η επιρροή του και από τη λογοτεχνία. Ο Γιάννης Αγιάννης από τους Άθλιους του Βίκτωρος Ουγκώ υπήρξε ένας από τους πιο αγαπημένους του ήρωες. Το συγκεκριμένο βιβλίο παραμένει από τα πιο αγαπημένα του έως και σήμερα.

Η εκστατική δεκαετία του 1960

Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης έκανε την εμφάνισή του στο εικαστικό προσκήνιο μέσα στο κλίμα φιλελευθερισμού της δεκαετίας του 1960, ως εξέχον μέλος της Ομάδας Τέχνης Α, της ομάδας των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, καθώς και του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών.

Μας μίλησε εκτεταμένα για το μεγαλείο της δεκαετίας του 1960. Το πόσο τυχερός αισθάνεται που έζησε «στη δεκαετία του 1960, μέσα σε μια εκστατική, εκρηκτική δημιουργική διάσταση επτά ετών. Μια εποχή γεμάτη όραμα, επανάσταση, ελπίδα και αποδόμηση». Όπως ανέφερε «μέσα από την αποδόμηση μπορείς να δομήσεις ξανά ένα έργο. Αποδομούμε για να κατανοήσουμε, αναζητάμε μια σύνθεση μέσα από τη διαρκή αποσύνθεση».

Ο Ψυχοπαίδης μετέφερε το αίσθημα μιας εποχής που ο κόσμος μπορούσε να βρει το δρόμο του. Μια εποχή με έντονο το βίωμα. Τα θέματα των καλλιτεχνών αντλούνταν από ό,τι ζούσανε. «Η δεκαετία του 1960 ήταν μοναδική με μια αίσθηση μαχητικότητας και ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο. Όλα ήταν σε μια εκφραστική έκσταση. Αυτά που ζούσαμε το πρωί στο δρόμο, τα ζωγραφίζαμε το απόγευμα».  Τόνισε πως πρέπει να αμφισβητήσεις για να κατανοήσεις. Μίλησε για την κλασσική τέχνη, που είναι διάλογος με την παιδεία μας. Η τέχνη είναι μέσα στη ζωή την ίδια. Υποστήριξε ότι ο δάσκαλος πρέπει όχι να διδάσκει, αλλά να θέτει τα ερωτήματα.

Η έκθεση σε 20 κεφάλαια

Ξεναγηθήκαμε στην έκθεση από τον ίδιο τον ζωγράφο. Η έκθεση παρουσιάζεται σε 20 κεφάλαια, τα οποία έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του ίδιου του καλλιτέχνη. Ενδεικτικά, ξεκινώντας με μια σειρά έργων του 1962 τα οποία αποτελούν και την αφετηρία της ουσιαστικής πορείας του Γιάννη Ψυχοπαίδη, ακολουθούν έργα του 1967 που αποτυπώνουν το κλίμα της έντονης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής της εποχής.

Ο ποιητικός λόγος του Γιάννη Ψυχοπαίδη συνεργεί, συνεκφράζεται και συνέχει τη ζωγραφική πινελιά του χρωστήρα, με ελαιογραφίες, τέμπερες και χρωματιστά μολύβια, προκειμένου να επιτευχθεί η χρωματική πρόσμειξη που θα εκφράσει και θα μεταφέρει στον αποδέκτη τη βαθύτερη, ουσιαστική αλήθεια των έργων του.

Το «Μάθημα Ανατομίας» ξετυλίγει την έντονη σχέση του καλλιτέχνη με την ανατομία που ξεκινά από τα φοιτητικά του χρόνια. Η σχέση αυτή αντανακλάται επίσης στην ενότητα της έκθεσης όπου τα πρόσωπα μοιάζουν να κουβαλούν τραύματα που δεν είναι απαραίτητα ορατά – ακόμα και τα γυμνά μοντέλα, που εκ πρώτης όψεως παραπέμπουν σε μια ερωτική παρουσία, αποδίδονται ως σώματα εύθραυστα.

Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες», μια σειρά έργων που δημιούργησε ο καλλιτέχνης μετά την εγκατάστασή του στις Βρυξέλλες το 1986, εστιάζει στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο, το προσωπικό δωμάτιο και την εικόνα της πόλης έξω από τα παράθυρα.

Ενώ ο κύκλος έργων του 1999 «Αναφορά στον Goya» είναι μια καταγγελία κατά του πολέμου, που συνδέει τις τραυματικές εικόνες του παρελθόντος με τα σύγχρονα γεγονότα.

Ο «Χρησμός», από τα πλέον εμβληματικά έργα του δημιουργού, ξεχωρίζει για τη σύνθετη και πολυεπίπεδη μορφή του με μια εξαιρετικά ευρεία θεματική η οποία καλύπτει τον σύγχρονο και τον αρχαίο πολιτισμό, ενώ οι αναφορές στην κλασική αρχαιότητα είναι εμφανείς και στη σειρά έργων που αντλούν την έμπνευσή τους από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 στην Αρχαία Ολυμπία και εξερευνούν τη σχέση ανάμεσα στο ζωντανό παρόν και σε έναν κλασικό κόσμο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.

Jannis Psychopedis Podcasts

Η έκθεση συνοδεύεται από εκτενή κατάλογο σε ελληνικά και αγγλικά καθώς και μια ενότητα podcasts τριών επεισοδίων, που εντάσσονται στη σειρά «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» και είναι διαθέσιμα σε όλες τις πλατφόρμες.

Ξεναγήσεις για το κοινό

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για το κοινό κάθε Παρασκευή 18.00-18.45 καθώς και Σάββατο και Κυριακή 16.00-16.45. Παράλληλα, η ειδικά σχεδιασμένη δράση του Ιδρύματος για άτομα άνω των 60+ και άτομα με Ήπια Γνωστική Διαταραχή «Παιχνίδι για Μεγάλους» θα πραγματοποιηθεί τον Μάιο, Ιούνιο και Σεπτέμβριο στον χώρο της έκθεσης, όπως και το ειδικά διαμορφωμένο πρόγραμμα ενσυνειδητότητας «Mindfulness στο Μουσείο». Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά διαφορετικών ηλικιών έχουν προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο.

Πληροφορίες:

Επιμέλεια:
Κυριάκος Κουτσομάλλης, Γενικός Διευθυντής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή

Σκηνογραφία:
Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης

Διάρκεια έκθεσης:
20 Μαΐου – 4 Οκτωβρίου 2026

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Πέμπτη, Σάββατο & Κυριακή 10.00-18.00
Παρασκευή 10.00-20.00
Τρίτη κλειστά

Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή
Ερατοσθένους 13, Αθήνα 11635
Τ: 210 725 2895
goulandris.gr