ΒΛΕΜΜΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ JOAN LEIGH FERMOR
Διάρκεια: 09.05.2026 –26.07.2026
στο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας
Φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor στο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας
Στο υπέροχο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας φιλοξενείται φέτος το καλοκαίρι η έκθεση “Βλέμμα στον κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor” η οποία βασίζεται στο λεύκωμα The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor. Η έκθεση αποτελεί αναφορά στο φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor, αγαπημένης του συγγραφέα Patrick Leigh Fermor.
Το φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, επεξεργάστηκε ο επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon, ιστορικός τέχνης και Διευθυντής του Μουσείου Calouste Gulbenkian στη Λισαβόνα, ενώ την παρουσίασή του σχεδίασε η Olivia Stewart με τη συνεργασία της Ναταλίας Μπούρα.
Η ζωή της και η γνωριμία με τον Patrick Leigh Fermor
O Πάτρικ Λη Φέρμορ (Patrick Leigh Fermor) υπήρξε μυθικός ταξιδιωτικός συγγραφέας, από τους πλέον αγαπημένους μου. Μοιράστηκε τη ζωή του με την Joan, ως εραστές και ως φίλοι, ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο και ζώντας κυρίως στην Ελλάδα. Εκείνος συγγραφέας και εκείνη φωτογράφος. Οι δυο ταξίδεψαν μαζί σε όλη την Ελλάδα, προτού εγκατασταθούν στην Πελοπόννησο, στο σπίτι που έχτισαν στην Καρδαμύλη και κληροδότησαν έπειτα στο Μουσείο Μπενάκη.
Η Τζόαν έγινε ευρύτερα γνωστή για τις φωτογραφίες που κατέγραψαν τον βομβαρδισμό του Λονδίνου το 1940. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εργάστηκε αρχικά ως νοσοκόμα, ενώ αργότερα εκπαιδεύτηκε στην κρυπτογράφηση και υπηρέτησε σε βρετανικές πρεσβείες στη Μαδρίτη και το Αλγέρι. Η πορεία της την οδήγησε τελικά στο Κάιρο, όπου το 1944 γνώρισε τον μελλοντικό σύζυγό της, Πάτρικ Λι Φέρμορ.
Εκείνη την περίοδο ο Λι Φέρμορ υπηρετούσε στο Εκτελεστικό Ειδικών Επιχειρήσεων και είχε ήδη αποκτήσει φήμη για τον ρόλο του στην απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε στην Κρήτη. Ανάμεσα στους δύο αναπτύχθηκε γρήγορα ένας ισχυρός δεσμός, παρότι η Τζόαν ήταν ακόμη παντρεμένη με τον Τζον Ρέινερ. Ο γάμος της έληξε το 1947 και έκτοτε η σχέση της με τον Λι Φέρμορ συνεχίστηκε για πολλά χρόνια, μέχρι τον γάμο τους το 1968. Τα οικονομικά έσοδα της Τζόαν συνέβαλαν σημαντικά ώστε ο Πάτρικ να αφοσιωθεί απερίσπαστα στη συγγραφή.
Η πρώτη τους συνάντηση στην Ελλάδα έγινε το 1946 στην Αθήνα, όπου ο Λι Φέρμορ υπηρετούσε ως αναπληρωτής διευθυντής του Βρετανικού Συμβουλίου. Η Τζόαν τον συνόδευσε σε περιοδεία διαλέξεων σε διάφορες περιοχές της χώρας, ενώ παράλληλα εργάστηκε ως γραμματέας του σκιτσογράφου και υπεύθυνου Τύπου της βρετανικής πρεσβείας, Όσμπερτ Λάνκαστερ.
Τα επόμενα χρόνια η Τζόαν συνόδευσε τον Λι Φέρμορ σε πολλά από τα ταξίδια του. Βρέθηκε μαζί του στην Καραϊβική, όπου εκείνος συγκέντρωνε υλικό για το βιβλίο The Traveller’s Tree (1950), ενώ συμμετείχε και στις περιηγήσεις του στην ελληνική ύπαιθρο που οδήγησαν στη συγγραφή των βιβλίων Μάνη και Ρούμελη. Οι φωτογραφίες της κοσμούσαν τις πρώτες εκδόσεις των έργων αυτών.
Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Καρδαμύλη της Μάνης, σε ένα σπίτι που σχεδίασε και έχτισε ο ίδιος ο Λι Φέρμορ μέσα σε έναν ελαιώνα με θέα τη θάλασσα. Από το σπίτι αυτό πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, ανάμεσά τους οι Αλμπέρτο Τζακομέτι, Φράνσις Μπέικον, Λόρενς Ντάρελ, Στίβεν Σπέντερ, Γιώργος Σεφέρης και Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας.
Ο Patrick και η Joan ταξίδεψαν σε Ευρώπη και Ασία. H Joan με τη φωτογραφική της μηχανή αποτύπωνε τις ιδιαιτερότητες κάθε τόπου. Εικόνες που αποτελούν πλέον και ντοκουμέντα, ενώ φανερώνουν την αγάπη της για τους τόπους και τους ανθρώπους, το θαυμασμό της για το μεγαλείο της φύσης και την ιστορία. Η ματιά της δεν επηρεάστηκε ούτε αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής και επομένως παρέμεινε ανόθευτη σε όλο της το εύρος. Οι πιο πολλές φωτογραφίες είχανε παραμείνει άγνωστες μέχρι το θάνατό της το 2003.
Η Τζόαν αγαπούσε ιδιαίτερα τις γάτες και το σκάκι. Πέθανε στη Μάνη ύστερα από πτώση που υπέστη και τάφηκε στο Ντάμπλτον της Αγγλίας. Όταν ο Πάτρικ Λι Φέρμορ έφυγε από τη ζωή το 2011, ενταφιάστηκε δίπλα της. Το ζευγάρι δεν απέκτησε παιδιά.
Όπως αναφέρει ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon:
Στην έκθεση παρουσιάζεται μια επιλογή φωτογραφιών –από τις περίπου 5.000 φωτογραφίες, διαφάνειες και εκτυπώσεις εξ επαφής που φυλάσσονται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας– που τράβηξε η Joan Leigh Fermor (1912–2003) στις δεκαετίες του 1940 και του 1950. Το διάστημα αυτό, απαθανάτισε εκπληκτικές εικόνες ταξιδεύοντας στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή, την Καραϊβική, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία και, πάνω απ’ όλα, σε όλη την Ελλάδα. Τη δεκαετία του 1950, μαζί με τον μετέπειτα σύζυγό της Patrick Leigh Fermor, έμενε συχνά στην Ύδρα, τόπο συνάντησης ενός στενού κύκλου φίλων που περιλάμβανε τους καλλιτέχνες Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα και John Craxton. Με μεγάλη διακριτικότητα η Joan φωτογράφιζε τον κόσμο γύρω της, κατά καιρούς για λογαριασμό των περιοδικών Architectural Review και Horizon καθώς και για τα δύο εμβληματικά βιβλία του συζύγου της για την Ελλάδα: Μάνη (1958) και Ρούμελη (1966), αλλά τις περισσότερες φορές απλώς για την προσωπική της ευχαρίστηση.
Ο κριτικός λογοτεχνίας Cyril Connolly ανακαλούσε την Joan με «το σκούρο πράσινο ζακετάκι και το γκρι παντελόνι της, τη φωτογραφική της μηχανή περασμένη στον ώμο και τα χρυσά μαλλιά της να ανεμίζουν καθώς περπατούσε, πάντα λίγο πιο ξανθά από όσο νόμιζε κανείς, σαν τον άνεμο σε ένα χωράφι θερισμένα στάχυα». Με τη Rolleiflex ανά χείρας, απαθανάτισε εξαιρετικά μέρη –πολλά από τα οποία έχουν αλλάξει εντελώς σήμερα– αλλά έναν τρόπο ζωής που φαίνεται απομακρυσμένος από τον σημερινό συγκεχυμένο κόσμο.
Οι τοποθεσίες και οι ημερομηνίες των λήψεων, ωστόσο, δεν έχουν σημασία και έτσι αποφασίστηκε να μην συμπεριληφθούν σε αυτήν την έκθεση. Το βλέμμα της Joan είναι αυτό που μιλάει από μόνο του, με μια φωνή ταυτόχρονα λυρική, ήσυχη και κομψή. Κάθε εικόνα είναι προσεκτικά πλαισιωμένη, εστιάζοντας σε ιδιαίτερες μορφές και υφές.
Σαν μια ταλαντούχα συγγραφέας ή μουσικός, δημιούργησε όμορφες συνθέσεις παρατηρώντας στιγμές και περιστατικά γύρω της. Το ακλόνητο βλέμμα της προς τον κόσμο μετέτρεψε αυτό που έβλεπε σε απόλυτη ποίηση.
Η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor που επιμελήθηκε η Olivia Stewart. Το καλαίσθητο λεύκωμα που εκδόθηκε το 2024 από την Class Professional Publishing με την υποστήριξη του PJLF ARTS FUND, μελετά το σύνολο του φωτογραφικού έργου της βρετανίδας δημιουργού και αποτελεί φόρο τιμής σε μια ένθερμη ερασιτέχνιδα του μέσου που αγάπησε τον κόσμο, τους ανθρώπους του και τη φωτογραφία.
Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι πλέον τα ελληνικά μουσεία στρέφονται σε αφιερώματα σε γυναίκες καλλιτέχνιδες. Κάτι ανάλογο είδαμε και από το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή με την αναδρομική έκθεση της Martine Franck που διοργάνωσε στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο, ενώ και εφέτος επανέρχεται στην Άνδρο με έκθεση αφιερωμένη στη Germaine Richier. Ωραία πράγματα!
Πληροφορίες για την επίσκεψη
Διάρκεια έκθεσης: 9 Μαΐου – 26 Ιουλίου 2026
Ώρες λειτουργίας:
Καθημερινά 9:00 – 16:00
Από 1η Ιουνίου και 19:30 – 21:30
Τιμές Εισιτήριου: €8, €5 (μειωμένο), €3 (παιδιά)
Περισσότερες πληροφορίες στο Ιστορικό Μουσείο-Αρχείο Ύδρας
PHOTO CREDITS
Joan Leigh Fermor ©Joan Leigh Fermor Estate The National Library of Scotland
