Κωνσταντινούπολη. Πόλη Ρωμαϊκή, Βυζαντινή, Οθωμανική. Η Πόλη των δύο θαλασσών και των δύο ηπείρων. Ο σύνδεσμος του Εύξεινου Πόντου μέσω του Βοσπόρου με τη Θάλασσα του Μαρμαρά και της Ευρώπης με την Ασία. Το πέρασμα από τη Δύση στην Ανατολή. Ένα μοναδικό σταυροδρόμι πολιτισμών. Για τους Τούρκους είναι Ιstanbul, για εμάς τους Έλληνες Κωνσταντινούπολη. Τόπος παραμυθένιος, ατμοσφαιρικός, μυστηριώδης. Η γη των προγόνων μας. Τυλιγμένη με μύθους, ιστορία, αρώματα, ακούσματα, γεύσεις.

Στην Κωνσταντινούπολη έφτασα για πρώτη φορά κάπως “μαγκωμένη”.  Ανέβαλλα την επίσκεψη κυρίως ίσως λόγω της αίσθησης του οδοιπορικού στην κατεχόμενη Λευκωσία της Κύπρου (την έχουμε μοιραστεί), αλλά και εξαιτίας του ότι η Κωνσταντινούπολη ήταν ήδη μέσα μου με ποικίλες εικόνες, αφηγήσεις και συναισθηματικά φορτία. Είναι μια πόλη που αγγίζει βαθιά, καθώς συνδέεται με μια συλλογική απώλεια. Μέχρι τη στιγμή που ήταν επιτακτική ανάγκη να την περπατήσω.

Φτάσαμε στην Πόλη οδικώς. Καθώς τα τοπία και οι εικόνες εναλλάσσονταν, παρατηρούσα από το παράθυρο τις μεγάλες αντιθέσεις και τις βαθιές επιρροές. Πολλές συγκρίσεις. Διασχίζοντας την βόρεια Ελλάδα, περνώντας τα σύνορα, μπαίνοντας στην Τουρκία, το τοπίο άλλαζε. Πολλά τζαμιά με αιχμηρούς μιναρέδες, παντού τεράστιες κόκκινες εθνικές σημαίες της Τουρκίας, μεγάλες αφίσες με τον Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, από τη μια πλευρά παράγκες και από την άλλη στη σειρά συγκροτήματα με πανομοιότυπα σπίτια, ουρανοξύστες, σύγχρονες μοντέρνες πολυκατοικίες δίπλα σε παλιά ετοιμόρροπα κτήρια.

Φτάσαμε σε μια συννεφιασμένη Κωνσταντινούπολη. Κοίταζα αχόρταγα τις εικόνες. Ήμουν ανυπόμονη και υποψιασμένη. Μόλις περπατήσεις την Κωνσταντινούπολη, αμέσως η αύρα της σε περικλείει. Αισθάνεσαι την ιδιαιτερότητα της. Είναι ανεξάντλητη, σε γεμίζει εικόνες και κατακλύζει τις αισθήσεις σου.

Μείναμε στην Πλατεία Ταξίμ, αποδείχτηκε πολύ βολικό σημείο καθώς είναι δίπλα στην οδό Ιστικλάλ, γνωστή ως Μεγάλη Οδός του Πέραν, με ό,τι χρειαστείς και εύκολη πρόσβαση στα μέσα.

Η Κωνσταντινούπολη έχει τα πάντα σε υπερβολική ποσότητα. Τεράστια με σχεδόν 20 εκατομμύρια κατοίκους -κανείς δε γνωρίζει τον ακριβή αριθμό αν συμπεριλάβουμε τους μη καταγεγραμμένους κατοίκους και τον προσωρινό πληθυσμό της. Μια μαγική, ιστορική, αεικίνητη πόλη, ένας τόπος με αφθονία.

Στο ταξίδι επέλεξα να πάρω το βιβλίο “Ίστανμπουλ” του Ορχάν Παμούκ. Αποδείχτηκε εξαιρετική επιλογή. Ο Παμούκ περιγράφει μια πόλη αντιθέσεων, που παλεύει ανάμεσα στο παλιό και το νέο, τη δύση και την ανατολή, με έντονη την αίσθηση της πάλης ανάμεσα στην παρακμή και την ομορφιά. Πρόκειται για ένα βιβλίο-ύμνος στην Κωνσταντινούπολη, ιδωμένο μέσα από το προσωπικό πρίσμα του. Σε ένα τόσο μεγάλο roadtrip, είχα το χρόνο να νιώσω τον ρυθμό του Παμούκ χωρίς να με πιέζει κάτι και κατά ένα υπέροχο τρόπο η διαδρομή κούμπωσε με το βιβλίο.

Καθώς το τοπίο άλλαζε, εγώ διάβαζα για μια πόλη που είναι ακριβώς το πέρασμα μεταξύ κόσμων, ενώ την περίμενα σε λίγες ώρες να φανερωθεί μπροστά μου. Για μια Ελληνίδα που έχει μεγαλώσει με μια συγκεκριμένη αφήγηση για την Πόλη, αυτό το βιβλίο προσφέρει κάτι πολύτιμο: το πώς βλέπει την ίδια πόλη ένας Τούρκος που επίσης νιώθει ότι κάτι έχει χαθεί.

To «Μουσείο της Αθωότητας» του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ είναι ένα Μουσείο, μοναδικό στο είδος του. Αν αγαπάτε τη λογοτεχνία και αν έχετε διαβάσει (ή δει στο netflix) το «Μουσείο της Αθωότητας» του Ορχάν Παμούκ, τότε αξίζει να επισκεφτείτε και αυτό το μοναδικό Μουσείο που δημιούργησε ο ίδιος στην Πόλη. Στο μουσείο ζωντανεύει την ιστορία του βιβλίου μέσα από αντικείμενα που χρησιμοποίησαν, είδανε, φορούσαν, άκουσαν, κράτησαν, συγκέντρωσαν και ονειρεύτηκαν οι χαρακτήρες του.

Μια από τις πιο αγαπημένες στιγμές του ταξιδιού ήταν όταν διάβαζα το βιβλίο στο Kafe Ara –γνωστό ως καφέ του θρυλικού φωτογράφου Ara Güler-, αν βρεθείτε στην πόλη, συστήνω να το επιλέξετε. Βρίσκεται δίπλα στην οδό Istiklal, με καλό φαγητό, ωραίο καφέ και λογικές τιμές. Είναι διακοσμημένο με τις εμβληματικές, ασπρόμαυρες φωτογραφίες του της Κωνσταντινούπολης. Και μια γάτα μασκότ – σε περισσότερα σημεία, μαγαζιά, μέρη της Κωνσταντινούπολης θα δείτε γάτες.

Θα ακολουθήσουν ημέρες γεμάτες με πολλά απανωτά ερεθίσματα, που είναι δύσκολο να απαριθμήσω και χρειάστηκα χρόνο να αφομοιώσω μέσα μου.  Όσο έμεινα, γέμισα τις μέρες ασφυκτικά με βόλτες, επισκέψεις, αλλά και πάλι δεν πρόλαβα να δω όλα όσα ήθελα. Από την Κωνσταντινούπολη φεύγεις, γνωρίζοντας πως έχεις δει ελάχιστα από όσα έχει να χαρίσει. Για αυτό το λόγο θες να γυρίσεις ξανά κοντά της.

Κρουαζιέρα στον Βόσπορο

«Δεν μπορεί να είναι τόσο χάλια η ζωή, σκέφτομαι καμιά φορά. Ό,τι και να γίνει, ο άνθρωπος στο τέλος μπορεί να πάει να περπατήσει στον Βόσπορο.» (Ο. Παμούκ, “Ιστανμπούλ”)

Πρώτη στάση, φτάνοντας στην Πόλη ήταν να πάμε στον Βόσπορο. Η κρουαζιέρα στο Βόσπορο είναι μια εμπειρία που δεν πρέπει να χάσετε. Ξεκινήσαμε με περίεργο καιρό, ψιλόβροχο και μια απλωμένη μυστηριώδη ομίχλη. Καθώς κυλούσε το καράβι, μου έρχονταν στο μυαλό οι λέξεις που είχα διαβάσει μόλις πριν λίγο στο βιβλίο του Παμούκ για το “huzuk”, τη συλλογική μελαγχολία που πλανιέται στην Πόλη. Αυτή τη μελαγχολία τη είδα στην ύψιστη μορφή της, έντονα μπροστά μου.

Εδώ μπορείς να δεις εικόνες και στιγμιότυπα σε ένα βίντεο μου από την κρουαζιέρα στο βροχερό Βόσπορο. 

Istiklal Caddesi

Η Ίστικλαλ (IstiKlal), παλαιότερα γνωστή ως Grande Rue de Pera, είναι ένας από τους πιο πολυσύχναστους εμπορικούς δρόμους της Κωνσταντινούπολης, κάτι ανάλογο με την δική μας οδό Ερμού, αλλά στο πενταπλάσιο μέγεθος. Εδώ θα βρείτε πληθώρα μαγαζιών με ρούχα, γλυκά, εστιατόρια και ό,τι άλλο ίσως θελήσετε. Θα δείτε και το εμβληματικό κόκκινο τραμ (Nostaljik Tramvay), ένα από τα πιο διάσημα αξιοθέατα της Πόλης.

Η διαδρομή έχει διάρκεια περίπου 15 λεπτά, ξεκινά από την πλατεία Ταξίμ και καταλήγει κοντά στην περιοχή του Γαλατά. Το τραμ ταξιδεύει κατά μήκος του πεζόδρομου της λεωφόρου Istiklal (Μεγάλη Οδός του Πέραν).

Σε αυτό το δρόμο πάντα άκμαζε το εμπόριο. Μυρωδιές, χρώματα, γεύσεις, σιροπιαστά, παγωτατζήδες, ρούχα, πολύχρωμες πασμίνες, πανέμορφα μαντήλια που έρχονται σε αντίθεση με τις μαντίλες που φοράνε οι μαυροφορεμένες Τουρκάλες.

Ένας κόσμος μυστηριακός με βαθιά ανατολίτικη παράδοση. Μια κοινωνία βαθιά θεοκρατούμενη, που πασχίζει έντονα να αποκτήσει ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Δεν γίνεται να πας στην Κωνσταντινούπολη και να μη δοκιμάζεις καθημερινά τα γλυκά της. Σε συναντούν παντού στους δρόμους της στις θελκτικές βιτρίνες των ζαχαροπλαστείων της.

Οι επιλογές είναι ανεξάντλητες και λαχταριστές. Μπακλαβάς, κιουνεφέ (με λιωμένο τυρί και κανταΐφι), εκμέκ με καϊμάκι, τραγανά σιροπιαστά, san sebastian cheesecake.

Oι πλανόδιοι πωλητές είναι ένα μεγάλο κομμάτι της παράδοσης της Κωνσταντινούπολης. Ό,τι κι να πάρεις από street food είναι πεντανόμιστο και σε χαμηλή τιμή. Κουλούρια, κεμπάπ, doner, καλαμπόκια, κάστανα, kumpir (ψητή πατάτα που την γεμίζεις με τα υλικά της αρεσκείας σου), όλα πεντανόστιμα.

Tο Simit, το κουλούρι, καθημερινό πρωινό γεύμα των Τούρκων, από τα πιο νόστιμα αλλά και πάμφθηνα!

Μέχρι ο Τούρκος πωλητής σου δώσει το πολυπόθητο παγωτό, θα το παλέψεις. Φημίζονται για τα κόλπα και τα παιχνίδια μέχρι να αφήσουν το παγωτό από το χέρι τους στους πελάτες. Θα ξεκαρδιστείτε πάντως είναι το βέβαιο.

Εδώ βρίσκεται και η Πλατεία Ταξίμ, η οποία φτάνει μέχρι το Γαλατά. Αυτή την περατζάδα αξίζει να την κάνεις συνέχεια, θα σε γεμίσει εικόνες και ερεθίσματα.

Καπαλί Τσαρσί – Μεγάλο Παζάρι

Το Καπλί Τσαρσί, το περίφημο Μεγάλο Παζάρι της Κωνσταντινούπολης, από τις μεγαλύτερες καλυμμένες αγορές στον κόσμο. Με έκταση 30.700 μ² και 4.000 μαγαζιά. Από τα πιο πολυσύχναστα αξιοθέατα. Εδώ χτυπά η καρδιά της πόλης.

Και τίποτα να μην αγοράσεις – αξίζει και μόνο για το χάζι, το αλισβερίσι, την πανδαισία χρωμάτων και αρωμάτων. Ένα φοβερό παρατηρητήριο ανθρώπων, πραγμάτων, ερεθισμάτων, όλα συνέχεια σε μια αέναη κίνηση.

Να καθίσεις για ένα τσάι ή τούρκικο καφέ και να χαζεύεις κόσμο απ’ όλες τις εθνικότητες. Άλλωστε αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες καλυμμένες αγορές στον κόσμο με τσάντες, χαλιά, υφάσματα, ρούχα, δερμάτινα, μπαχαρικά, βότανα, είδη σπιτιού, με ό,τι πραγματικά μπορείς να φανταστείς. Είναι γνωστό πως πρέπει να κάνεις παζάρι και διαπραγμάτευση με τους πωλητές ώστε να πέσει η τιμή, όπως σε όλες βέβαια τις αγορές της Πόλης.

Αγία Σοφία

Αγία Σοφία, το σύμβολο της Ορθοδοξίας. Η Αγία Σοφία είναι βαθιά ριζωμένη στις καρδιές των Ελλήνων. Το ξέρεις ήδη, αλλά το νιώθεις πραγματικά έντονα μόλις φτάνεις εκεί. Δεν είναι απλά ένας ακόμη ναός, είναι ένα από τα μεγαλύτερα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του κόσμου. Στέκει μπροστά μου λαβωμένο, πληγωμένο αλλά επιβλητικό ακόμη και σήμερα, μετά από τόσες κακομεταχειρίσεις. Έχει δημοσιευθεί ξεχωριστή ανάρτηση για τα συναισθήματα της επίσκεψης και την ιστορία του Ναού. Διαβάστε εδώ αναλυτική παρουσίαση και κείμενο για την επίσκεψη στην Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. 

Βυζαντινό Υδραγωγείο

Μετά από την επίσκεψη μας στην Αγία Σοφία, πήγαμε κατευθείαν στη Βασιλική Κινστέρνα. Εκπληκτικός χώρος στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης,  όπου ήθελα πολύ να δω στην Πόλη. Βρίσκεται στη σημερινή περιοχή Sultanahmet. Τo Βυζαντινό υδραγωγείο και η Αγία Σοφία είναι δυο από τα πιο εκθαμβωτικά σημεία της Κωνσταντινούπολης.

Έχει δημοσιευθεί ξεχωριστή ανάρτηση για τα συναισθήματα της επίσκεψης και την ιστορία του Βυζαντινού Υδραγωγείου της Κωνσταντινούπολης. Διαβάστε εδώ αναλυτική παρουσίαση και κείμενο για την επίσκεψη στη Βασιλική Κινστέρνα: το βυζαντινό υδραγωγείο της Κωνσταντινούπολης. 

Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ανώτατο πνευματικό και διοικητικό κέντρο της Ορθοδοξίας, με έδρα το Φανάρι στην Κωνσταντινούπολη. Σε μια ήσυχη γωνιά της Πόλης, θυμίζει πως ό,τι κουβαλά ιστορία και ισχύ δε χρειάζεται να κάνει θόρυβο, συνεχίζει την πορεία του, παρ’ όλα όσα έχουν διαδραματιστεί.

Ο Πατριαρχικός Ναός του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται στην ιστορική συνοικία Φανάρι της Κωνσταντινούπολης και αποτελεί την έδρα του Πατριαρχείου από το 1601. Είναι ένα από τα αρχαιότερα κέντρα της χριστιανικής πατροπαράδοτης εκκλησίας.

Στις 10 Απριλίου 1821, λίγες ημέρες μετά το επίσημο ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, σε αυτήν την κλειστή σήμερα πύλη, Οθωμανοί στρατιώτες κρέμασαν τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, ο οποίος, παρά τις πιέσεις που δέχτηκε προκειμένου να φυγαδευτεί από την Κωνσταντινούπολη και να σωθεί, προτίμησε να αντιμετωπίσει τη μοίρα του.

Έκτοτε η κεντρική πύλη του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης παραμένει ερμητικά κλειστή ως ένδειξη ύψιστου πένθους, μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ από τους Οθωμανούς ανήμερα του Πάσχα. Η πύλη αυτή δεν έχει ανοιχτεί ποτέ ξανά. Βρίσκεται στην κεντρική είσοδο του Πατριαρχικού Οίκου (βλέπω πάνω φωτογραφία). Αποτελεί διαχρονικό σύμβολο μαρτυρίου για τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία. Οι επισκέπτες εισέρχονται από διπλανή πύλη.

Παναγία των Βλαχερνών

Ίσως όχι τόσο προβεβλημένο σημείο, μα αν βρεθείτε στην Κωνσταντινούπολη αξίζει να επισκεφτείτε την Παναγία των Βλαχερνών κοντά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Δεν είναι αξιοθέατο αρχιτεκτονικής, καθώς έχει καταστραφεί ο αρχικός ναός, έχει όμως αξία για την ιστορία εκατοντάδων ετών που κουβαλά και για την απίστευτη ενέργεια του.

Εδώ ψάλθηκε για πρώτη φορά ο Ακάθιστος Ύμνος το 626 μ.Χ. Αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Παναγίας, την πολιούχο της Πόλης. Ακόμη και αν δεν είσαι ο πιο θρησκευόμενος άνθρωπος, σε κατακλύζει ένα απίστευτο συναίσθημα. Εδώ υπάρχει και η ελληνική καρκινική φράση “ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ”, που σημαίνει «καθάρισε και τις αμαρτίες σου, όχι μόνο το πρόσωπό σου». Από το σημείο αναβλύζει έως σήμερα αγίασμα και μπορεί να πάρει μαζί του ο κάθε επισκέπτης. Θεωρείται από τα πιο ιερά σημεία της Ορθοδοξίας.

Πριγκηπόννησα

Αξίζει να αφιερώσετε μια μέρα να πάτε στα Πριγκηπόννησα – το σύμπλεγμα νησιών στη Θάλασσα του Μαρμαρά, νότια της Κωνσταντινούπολης. Αποτελείται από 4 μεγάλα νησιά (Πρώτη, Αντιγόνη, Χάλκη, Πρίγκηπος) και 5 μικρότερα (Πίτα, Νέανδρος, Οξειά, Πλάτη, Αντιρόβυθος). Επισκέφτηκα την Πρίγκηπο και τη Χάλκη.

Πρίγκηπος, το μεγαλύτερο νησί των Πριγκηποννήσων

Büyükada, σημαίνει «μεγάλο νησί» στα τουρκικά. Η Πρίγκηπος είναι το μεγαλύτερο νησί του συμπλέγματος των Πριγκηποννήσων. Είναι ένα πραγματικά πανέμορφο, αρχοντικό νησί. Εδώ νιώθεις σαν να είσαι στην Ευρώπη.

Με εντυπωσιακά ξενοδοχεία, μεγάλους ευρύχωρους δρόμους, μαγαζιά, ποδήλατα.

Περπατώντας στο λιμάνι του νησιού, είδα το παρακάτω παλιό βιβλιοπωλείο. Εννοείται ότι αμέσως μπήκα μέσα και έπιασα κουβέντα με τους ιδιοκτήτες και με την κόρη του βιβλιοπώλη που έτυχε να είναι εκείνη τη στιγμή στο μαγαζί. Μου είπε ότι μένει στη Νορβηγία και είχε έρθει να επισκεφτεί τους γονείς της. Μου μίλησε για τη γιαγιά της και το πόσο αγαπούσαν τη γνώση και της μετέδωσαν αυτό το πάθος. Συζητήσαμε για την αγάπη στη λογοτεχνία, την ιστορία του βιβλιοπωλείου.

Το Ksidas Kitabevi είναι το παλαιότερο βιβλιοπωλείο του νησιού, στεγασμένο εντός της ιστορικής προβλήτας της Büyükada. Ιδρύθηκε το 1917 και παραμένει ένα πραγματικό καταφύγιο για τους λάτρεις της λογοτεχνίας. Εκτός από παλιά βιβλία, θα βρείτε εκδόσεις για την ιστορία της Πόλης και αναμνηστικά. Πριν χαιρετήσω τους ιδιοκτήτες, τους είπα ότι δεν έχουμε να χωρίσουμε τίποτα οι δυο λαοί, θα έπρεπε να ζούσαμε μονιασμένοι. Συμφώνησαν, δώσαμε τα χέρια, έφυγα συνειδητοποιώντας τελικά τι κακό κάνουν οι πολιτικοί δημιουργώντας έχθρα στους ανθρώπους.

Η Πρίγκηπος είναι ένα νησί που δε χορταίνεις να το περπατάς. Ο Μάρτιος ήταν ιδανικός καθώς δεν ήταν κατακλυσμένο με κόσμο, είχε μια μοναδική ατμόσφαιρα. Γλάροι πετάνε από πάνω σου, ένας μακρύς ορίζοντας που στο βάθος βλέπεις να αχνοφαίνεται την Κωνσταντινούπολη, φαρδιοί δρόμοι με ποδήλατα, χωρίς αμάξια, υπέροχα μαγαζιά.

Χάλκη και η περίφημη Θεολογική Σχολή

Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης ήταν πάντα στα sos θέματα στο μάθημα της ιστορίας και μυθική στη φαντασία μου. Καθώς έφτανα στο νησί, ήμουν γεμάτη περιέργεια για το πώς θα είναι αυτός ο τόπος και η θρυλική Σχολή του, η οποία υπήρξε η κύρια θεολογική σχολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης, μέχρι το 1971, όταν το Τουρκικό κράτος αποφάσισε με νόμο να σταματήσει η λειτουργία της.

Θαύμασα το κτήριο, έμαθα περισσότερα για την ιστορία του, μπήκα στις αίθουσες. Τόπος ιερός. Η παράδοση βρυχάται στα χώματα αυτής της σεισμογενής γης. Η περιοχή αποτελεί το κύριο επίκεντρο σεισμικής ανησυχίας στην Τουρκία.

Στα δρομάκια του νησιού, δεν υπάρχουν αυτοκίνητα, έτσι απολαμβάνεις το περίπατο και την αρχιτεκτονική των σπιτιών.

«Αν ο κόσμος μας ήταν ένα ενιαίο κράτος τότε η Κωνσταντινούπολη θα έπρεπε να ήταν η πρωτεύουσα του.» (Ναπολέων)

Κωνσταντινούπολη⋅ η Νέα Υόρκη της Ανατολής με μια αύρα που σε ρουφάει. Κουβαλά ιστορία, ενώ κάνει διαρκή προσπάθεια να ενταχθεί στη Δύση. Η Κωνσταντινούπολη είναι ανεξάντλητη. Φεύγεις με τόσα πολλά ερεθίσματα και ξέρεις πως πρέπει να γυρίσεις ξανά σε αυτή. Είναι μια Πόλη που με μάγεψε και πιστεύω θα επισκεφτώ ξανά, πραγματικά η Πόλη των Πόλεων.

Με αφορμή την έκθεση τέχνης “Homecoming“, βρέθηκα στην πρώην οικία του Οδυσσέα Ελύτη, του αγαπημένου νομπελίστα ποιητή μας. Ο Οδυσσέας Ελύτης έζησε και εργάστηκε σε αυτό το κτήριο για 17 ολόκληρα χρόνια, από το 1940 έως το 1957. Όπως αναγράφεται στo site της Momumenta, πρόκειται για ένα κτήριο με εμφανείς Art Deco επιρροές, το οποίο κτίστηκε το 1932.

Μια από τις πιο εμβληματικές κατοικίες της Κυψέλης, η οποία αποτελείται από τρεις ορόφους και ένα στούντιο στο ρετιρέ (συνολικά 358 τ.μ.) και κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην πολιτιστική ιστορία της Αθήνας. Κτήρια τέτοιου στυλ είναι αρκετά σπάνια και πραγματικά πολύτιμα για την αρχιτεκτονική της Αθήνας. Η αύρα του ποιητή υπάρχει έντονα στο χώρο και ειλικρινά δε μπορούσα να μην έχω συνέχεια στο μυαλό μου την παρουσία του και το πώς θα έζησε εκεί.

Το αθηναϊκό φως λούζει το εσωτερικό, δημιουργώντας σκιές και φωτίζοντας τα χρώματα. Το σπίτι σήμερα έχει μετατραπεί σε Ιδιωτικό Χώρο Τέχνης του Metthias Arndt, Γερμανού καλλιτεχνικού συμβούλου και συλλέκτη, και της οικογένειας του. Ένας καινούργιος χώρος τέχνης στην Αθήνα με σκοπό να λειτουργεί ως χώρος κατοικίας, φιλοξενίας, συνάντησης και διαλόγου. Το Homecoming εγκαινιάζει αυτό το μελλοντικό Ιδιωτικό Χώρο Τέχνης ως έναν ζωντανό χώρο για την τέχνη και το διάλογο. Αντηχεί έτσι, διαισθητικά, τον μυθικό νόστο του Οδυσσέα – («νόστος», η επιστροφή στην πατρίδα) – μια αναφορά που εντάσσεται και στο ίδιο το όνομα της οδού.

Συμβολίζει την επιστροφή του κοινού στην καρδιά της Αθήνας για μια ιδιαίτερη έκθεση και ένα νοσταλγικό «διάλογο» με την πνευματική παρακαταθήκη του μεγάλου μας ποιητή. Η εναρκτήρια έκθεση του χώρου, στο άδειο διαμέρισμα πριν την ανακαίνισή του, πραγματοποιείται σε συνεργασία με την επιμελήτρια Πολύνα Κοσμαδάκη. Πόσο σημαντικές τέτοιες κινήσεις, πόσο της έχει ανάγκη η Αθήνα και οι κάτοικοι της.

Ακολουθούν φωτογραφίες μου από έργα της έκθεσης και της οικείας. Στο τέλος της δημοσίευσης θα βρείτε πληροφορίες για την έκθεση που έχει ελεύθερη είσοδο.

HOMECOMING

Διάρκεια έκθεσης: 29 Απριλίου – 27 Ιουνίου 2026 | Είσοδος Ελεύθερη

Ώρες Λειτουργίας: Πέμπτη – Σάββατο, 12.00-20.00

Τοποθεσία: Arndt, Ιθάκης 31, Κυψέλη, 11257 Αθήνα, Ελλάδα

Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Absalon, Collectif MASI (Μαντλέν Ανηψητάκη & Simon Riedler), Paddy Bedford, Sophie Calle, Henry Curchod, Μάρω Φασούλη, Zaachariaha Fielding, Andi Fischer, Jeppe Hein, Gregor Hildebrandt, Thomas Hirschhorn, Tammy Kanat, Νικομάχη Καρακωστάνογλου, Emily Kam Kngwarray, Jean Yves Klein, Douglas Kolk, Σεβαστιάνα Κωνστάκη, Μαρία Κόντη, Γιάννης Κουνέλλης, Alicja Kwade, Ιωάννα Λημνιού, Panayotis Loukas, Heinz Mack, Nonggirnga Marawili, Desire Moheb-Zandi, Μαλβίνα Παναγιωτίδη & Εύα Βασλαματζή (Anacolutha), Noŋgirrŋa Marawili, Jacopo Mazzetti & Unknown Artist, Πολύνα Μηλιού, Μάρω Μιχαλακάκος, Desire Moheb-Zandi, Makinti Napanangka, Jonny Niesche, Ιωάννα Πανταζοπούλου, Ηλίας Παπαηλιάκης, Αντώνης Πίττας, Γιώργος Πρίνος, Magnus Plessen, Julian Rosefeldt, Nadine Schemmann, Κυριάκος Τομπολίδης, Tεό Τριανταφυλλίδης, Zandile Tshabalala, Γιάννης Βαρέλας, Ευγενία Βερελή.

Όλες οι φωτογραφίες της έκθεσης: roadartist.gr

Διάρκεια: 09.05.2026 –26.07.2026

 στο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας

Φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor στο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας

Στο υπέροχο Ιστορικό Αρχείο Μουσείο Ύδρας φιλοξενείται φέτος το καλοκαίρι η έκθεση “Βλέμμα στον κόσμο. Οι φωτογραφίες της Joan Leigh Fermor” η οποία βασίζεται στο λεύκωμα The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor. Η έκθεση αποτελεί αναφορά στο φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor, αγαπημένης του συγγραφέα Patrick Leigh Fermor.

Το φωτογραφικό έργο της Joan Leigh Fermor που φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας, επεξεργάστηκε ο επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon, ιστορικός τέχνης και Διευθυντής του Μουσείου Calouste Gulbenkian στη Λισαβόνα, ενώ την παρουσίασή του σχεδίασε η Olivia Stewart με τη συνεργασία της Ναταλίας Μπούρα.

Η ζωή της και η γνωριμία με τον Patrick Leigh Fermor

O Πάτρικ Λη Φέρμορ (Patrick Leigh Fermor) υπήρξε μυθικός ταξιδιωτικός συγγραφέας, από τους πλέον αγαπημένους μου. Μοιράστηκε τη ζωή του με την Joan, ως εραστές και ως φίλοι, ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο και ζώντας κυρίως στην Ελλάδα. Εκείνος συγγραφέας και εκείνη φωτογράφος. Οι δυο ταξίδεψαν μαζί σε όλη την Ελλάδα, προτού εγκατασταθούν στην Πελοπόννησο, στο σπίτι που έχτισαν στην Καρδαμύλη και κληροδότησαν έπειτα στο Μουσείο Μπενάκη.

Η Τζόαν έγινε ευρύτερα γνωστή για τις φωτογραφίες που κατέγραψαν τον βομβαρδισμό του Λονδίνου το 1940. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου εργάστηκε αρχικά ως νοσοκόμα, ενώ αργότερα εκπαιδεύτηκε στην κρυπτογράφηση και υπηρέτησε σε βρετανικές πρεσβείες στη Μαδρίτη και το Αλγέρι. Η πορεία της την οδήγησε τελικά στο Κάιρο, όπου το 1944 γνώρισε τον μελλοντικό σύζυγό της, Πάτρικ Λι Φέρμορ.

Εκείνη την περίοδο ο Λι Φέρμορ υπηρετούσε στο Εκτελεστικό Ειδικών Επιχειρήσεων και είχε ήδη αποκτήσει φήμη για τον ρόλο του στην απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε στην Κρήτη. Ανάμεσα στους δύο αναπτύχθηκε γρήγορα ένας ισχυρός δεσμός, παρότι η Τζόαν ήταν ακόμη παντρεμένη με τον Τζον Ρέινερ. Ο γάμος της έληξε το 1947 και έκτοτε η σχέση της με τον Λι Φέρμορ συνεχίστηκε για πολλά χρόνια, μέχρι τον γάμο τους το 1968. Τα οικονομικά έσοδα της Τζόαν συνέβαλαν σημαντικά ώστε ο Πάτρικ να αφοσιωθεί απερίσπαστα στη συγγραφή.

Η πρώτη τους συνάντηση στην Ελλάδα έγινε το 1946 στην Αθήνα, όπου ο Λι Φέρμορ υπηρετούσε ως αναπληρωτής διευθυντής του Βρετανικού Συμβουλίου. Η Τζόαν τον συνόδευσε σε περιοδεία διαλέξεων σε διάφορες περιοχές της χώρας, ενώ παράλληλα εργάστηκε ως γραμματέας του σκιτσογράφου και υπεύθυνου Τύπου της βρετανικής πρεσβείας, Όσμπερτ Λάνκαστερ.

Τα επόμενα χρόνια η Τζόαν συνόδευσε τον Λι Φέρμορ σε πολλά από τα ταξίδια του. Βρέθηκε μαζί του στην Καραϊβική, όπου εκείνος συγκέντρωνε υλικό για το βιβλίο The Traveller’s Tree (1950), ενώ συμμετείχε και στις περιηγήσεις του στην ελληνική ύπαιθρο που οδήγησαν στη συγγραφή των βιβλίων Μάνη και Ρούμελη. Οι φωτογραφίες της κοσμούσαν τις πρώτες εκδόσεις των έργων αυτών.

Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Καρδαμύλη της Μάνης, σε ένα σπίτι που σχεδίασε και έχτισε ο ίδιος ο Λι Φέρμορ μέσα σε έναν ελαιώνα με θέα τη θάλασσα. Από το σπίτι αυτό πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, ανάμεσά τους οι Αλμπέρτο Τζακομέτι, Φράνσις Μπέικον, Λόρενς Ντάρελ, Στίβεν Σπέντερ, Γιώργος Σεφέρης και Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας.

Ο Patrick και η Joan ταξίδεψαν σε Ευρώπη και Ασία. H Joan με τη φωτογραφική της μηχανή αποτύπωνε τις ιδιαιτερότητες κάθε τόπου.  Εικόνες που αποτελούν πλέον και ντοκουμέντα, ενώ φανερώνουν την αγάπη της για τους τόπους και τους ανθρώπους, το θαυμασμό της για το μεγαλείο της φύσης και την ιστορία. Η ματιά της δεν επηρεάστηκε ούτε αποτέλεσε αντικείμενο κριτικής και επομένως παρέμεινε ανόθευτη σε όλο της το εύρος. Οι πιο πολλές φωτογραφίες είχανε παραμείνει άγνωστες μέχρι το θάνατό της το 2003.

Η Τζόαν αγαπούσε ιδιαίτερα τις γάτες και το σκάκι. Πέθανε στη Μάνη ύστερα από πτώση που υπέστη και τάφηκε στο Ντάμπλτον της Αγγλίας. Όταν ο Πάτρικ Λι Φέρμορ έφυγε από τη ζωή το 2011, ενταφιάστηκε δίπλα της. Το ζευγάρι δεν απέκτησε παιδιά.

Όπως αναφέρει ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής της έκθεσης Xavier Francesco Salomon:

Στην έκθεση παρουσιάζεται μια επιλογή φωτογραφιών –από τις περίπου 5.000 φωτογραφίες, διαφάνειες και εκτυπώσεις εξ επαφής που φυλάσσονται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σκωτίας– που τράβηξε η Joan Leigh Fermor (1912–2003) στις δεκαετίες του 1940 και του 1950. Το διάστημα αυτό, απαθανάτισε εκπληκτικές εικόνες ταξιδεύοντας στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή, την Καραϊβική, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία και, πάνω απ’ όλα, σε όλη την Ελλάδα. Τη δεκαετία του 1950, μαζί με τον μετέπειτα σύζυγό της Patrick Leigh Fermor, έμενε συχνά στην Ύδρα, τόπο συνάντησης ενός στενού κύκλου φίλων που περιλάμβανε τους καλλιτέχνες Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα και John Craxton. Με μεγάλη διακριτικότητα η Joan φωτογράφιζε τον κόσμο γύρω της, κατά καιρούς για λογαριασμό των περιοδικών Architectural Review και Horizon καθώς και για τα δύο εμβληματικά βιβλία του συζύγου της για την Ελλάδα: Μάνη (1958) και Ρούμελη (1966), αλλά τις περισσότερες φορές απλώς για την προσωπική της ευχαρίστηση.

Ο κριτικός λογοτεχνίας Cyril Connolly ανακαλούσε την Joan με «το σκούρο πράσινο ζακετάκι και το γκρι παντελόνι της, τη φωτογραφική της μηχανή περασμένη στον ώμο και τα χρυσά μαλλιά της να ανεμίζουν καθώς περπατούσε, πάντα λίγο πιο ξανθά από όσο νόμιζε κανείς, σαν τον άνεμο σε ένα χωράφι θερισμένα στάχυα». Με τη Rolleiflex ανά χείρας, απαθανάτισε εξαιρετικά μέρη –πολλά από τα οποία έχουν αλλάξει εντελώς σήμερα– αλλά έναν τρόπο ζωής που φαίνεται απομακρυσμένος από τον σημερινό συγκεχυμένο κόσμο.

Οι τοποθεσίες και οι ημερομηνίες των λήψεων, ωστόσο, δεν έχουν σημασία και έτσι αποφασίστηκε να μην συμπεριληφθούν σε αυτήν την έκθεση. Το βλέμμα της Joan είναι αυτό που μιλάει από μόνο του, με μια φωνή ταυτόχρονα λυρική, ήσυχη και κομψή. Κάθε εικόνα είναι προσεκτικά πλαισιωμένη, εστιάζοντας σε ιδιαίτερες μορφές και υφές.

Σαν μια ταλαντούχα συγγραφέας ή μουσικός, δημιούργησε όμορφες συνθέσεις παρατηρώντας στιγμές και περιστατικά γύρω της. Το ακλόνητο βλέμμα της προς τον κόσμο μετέτρεψε αυτό που έβλεπε σε απόλυτη ποίηση.

Η έκθεση συνοδεύεται από την έκδοση The Outward Gaze. The photographs of Joan Leigh Fermor που επιμελήθηκε η Olivia Stewart. Το καλαίσθητο λεύκωμα που εκδόθηκε το 2024 από την Class Professional Publishing με την υποστήριξη του PJLF ARTS FUND, μελετά το σύνολο του  φωτογραφικού έργου της βρετανίδας δημιουργού και αποτελεί φόρο τιμής σε μια ένθερμη ερασιτέχνιδα του μέσου που αγάπησε τον κόσμο, τους ανθρώπους του και τη φωτογραφία.

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον ότι πλέον τα ελληνικά μουσεία στρέφονται σε αφιερώματα σε γυναίκες καλλιτέχνιδες. Κάτι ανάλογο είδαμε και από το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή με την αναδρομική έκθεση της Martine Franck που διοργάνωσε στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο, ενώ και εφέτος επανέρχεται στην Άνδρο με έκθεση αφιερωμένη στη Germaine Richier. Ωραία πράγματα!

Πληροφορίες για την επίσκεψη

Διάρκεια έκθεσης: 9 Μαΐου – 26 Ιουλίου 2026

Ώρες λειτουργίας:

Καθημερινά 9:00 – 16:00
Από 1η Ιουνίου και 19:30 – 21:30

Τιμές Εισιτήριου:   €8, €5 (μειωμένο), €3 (παιδιά)

Περισσότερες πληροφορίες στο Ιστορικό Μουσείο-Αρχείο Ύδρας

PHOTO CREDITS

Joan Leigh Fermor ©Joan Leigh Fermor Estate The National Library of Scotland

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο του στο Παγκράτι ένα αφιέρωμα στον διακεκριμένο καλλιτέχνη Γιάννη Ψυχοπαίδη, με τον τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα».

Μια συνομιλία με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη στο Μουσείο Γουλανδρή πριν ανοίξει η νέα έκθεση του για το κοινό

Βρέθηκα στο Μουσείο Γουλανδρή, μια μέρα πριν ανοίξει η νέα έκθεση για το κοινό, όπου είχα την ευκαιρία στη συνέντευξη τύπου μαζί με ανθρώπους του μουσείου, στενούς του φίλους και δημοσιογράφους, να συνομιλήσουμε με τον καλλιτέχνη.

Στον κήπο του Μουσείου και εμείς γύρω από το ζωγράφο, σταθήκαμε να ακούσουμε ευλαβικά όσα είχε να μας μεταφέρει τόσο για τη νέα έκθεση, όσο για την πορεία της ζωής του, την εποχή της δεκαετίας του 1960, τα μαθήματα και τα Τοπία της Μνήμης του.

Κρατώντας στα χέρια μου και ξεφυλλίζοντας τον κατάλογο της έκθεσης, άκουγα τον Γιάννη Ψυχοπαίδη ως έναν γλυκό Δάσκαλο να μιλά για την νέα έκθεση που χαρτογραφεί την καλλιτεχνική πορεία του από το 1962 έως σήμερα. Η έκθεση που παρουσιάζεται από τις 20 Μαΐου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026, συγκεντρώνει περίπου 70 έργα από το 1962 μέχρι σήμερα, έργα που ο ίδιος επέλεξε να τα κρατήσει για την προσωπική του συλλογή. Δεν πρόκειται για μια αναδρομική έκθεση, αλλά για μια αφήγηση χωρισμένη σε 20 κεφάλαια, όπως την περιέγραψε η κυρία Μαρία Κουτσομάλλη Moreau, υπεύθυνη Συλλογών Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή. Μέσα από αυτά τα έργα αποκαλύπτεται η πορεία ενός σπουδαίου ζωγράφου της σύγχρονης ελληνικής τέχνης και μια εσωτερική ματιά στο έργο του.

Την έκθεση έχει επιμεληθεί ο Κυριάκος Κουτσομάλλης, ο οποίος πέρασε αρκετό χρόνο με τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, ώστε η παρουσίαση να αναδείξει αυτό το βαθιά προσωπικό στοιχείο που διατρέχει ολόκληρη την έκθεση

Η ποίηση στη ζωή του Ψυχοπαίδη

Στη συνέντευξη ξεχώρισε η ιδιαίτερη σχέση του με την ποίηση. Μας προέτρεψε να αναζητήσουμε την συλλογή «Ενός λεπτού μαζί» της σπουδαίας και αγαπημένης του Κικής Δημουλά. Μίλησε με φράσεις αγαπημένων του ποιητών, αναφέροντας ότι η έκθεση δίνει την αίσθηση της συνολικής του πορείας, ταυτιζόμενος με τη φράση του Εμπειρίκου «Το σήμερα ως αύριο και χθες».

Οι πρώτες του επιρροές ήταν τα κλασικά εικονογραφημένα της εποχής που σχεδίαζαν σημαντικοί ξένοι καλλιτέχνες. Μεγάλη ήταν η επιρροή του και από τη λογοτεχνία. Ο Γιάννης Αγιάννης από τους Άθλιους του Βίκτωρος Ουγκώ υπήρξε ένας από τους πιο αγαπημένους του ήρωες. Το συγκεκριμένο βιβλίο παραμένει από τα πιο αγαπημένα του έως και σήμερα.

Η εκστατική δεκαετία του 1960

Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης έκανε την εμφάνισή του στο εικαστικό προσκήνιο μέσα στο κλίμα φιλελευθερισμού της δεκαετίας του 1960, ως εξέχον μέλος της Ομάδας Τέχνης Α, της ομάδας των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, καθώς και του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών.

Μας μίλησε εκτεταμένα για το μεγαλείο της δεκαετίας του 1960. Το πόσο τυχερός αισθάνεται που έζησε «στη δεκαετία του 1960, μέσα σε μια εκστατική, εκρηκτική δημιουργική διάσταση επτά ετών. Μια εποχή γεμάτη όραμα, επανάσταση, ελπίδα και αποδόμηση». Όπως ανέφερε «μέσα από την αποδόμηση μπορείς να δομήσεις ξανά ένα έργο. Αποδομούμε για να κατανοήσουμε, αναζητάμε μια σύνθεση μέσα από τη διαρκή αποσύνθεση».

Ο Ψυχοπαίδης μετέφερε το αίσθημα μιας εποχής που ο κόσμος μπορούσε να βρει το δρόμο του. Μια εποχή με έντονο το βίωμα. Τα θέματα των καλλιτεχνών αντλούνταν από ό,τι ζούσανε. «Η δεκαετία του 1960 ήταν μοναδική με μια αίσθηση μαχητικότητας και ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο. Όλα ήταν σε μια εκφραστική έκσταση. Αυτά που ζούσαμε το πρωί στο δρόμο, τα ζωγραφίζαμε το απόγευμα».  Τόνισε πως πρέπει να αμφισβητήσεις για να κατανοήσεις. Μίλησε για την κλασσική τέχνη, που είναι διάλογος με την παιδεία μας. Η τέχνη είναι μέσα στη ζωή την ίδια. Υποστήριξε ότι ο δάσκαλος πρέπει όχι να διδάσκει, αλλά να θέτει τα ερωτήματα.

Η έκθεση σε 20 κεφάλαια

Ξεναγηθήκαμε στην έκθεση από τον ίδιο τον ζωγράφο. Η έκθεση παρουσιάζεται σε 20 κεφάλαια, τα οποία έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του ίδιου του καλλιτέχνη. Ενδεικτικά, ξεκινώντας με μια σειρά έργων του 1962 τα οποία αποτελούν και την αφετηρία της ουσιαστικής πορείας του Γιάννη Ψυχοπαίδη, ακολουθούν έργα του 1967 που αποτυπώνουν το κλίμα της έντονης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής της εποχής.

Ο ποιητικός λόγος του Γιάννη Ψυχοπαίδη συνεργεί, συνεκφράζεται και συνέχει τη ζωγραφική πινελιά του χρωστήρα, με ελαιογραφίες, τέμπερες και χρωματιστά μολύβια, προκειμένου να επιτευχθεί η χρωματική πρόσμειξη που θα εκφράσει και θα μεταφέρει στον αποδέκτη τη βαθύτερη, ουσιαστική αλήθεια των έργων του.

Το «Μάθημα Ανατομίας» ξετυλίγει την έντονη σχέση του καλλιτέχνη με την ανατομία που ξεκινά από τα φοιτητικά του χρόνια. Η σχέση αυτή αντανακλάται επίσης στην ενότητα της έκθεσης όπου τα πρόσωπα μοιάζουν να κουβαλούν τραύματα που δεν είναι απαραίτητα ορατά – ακόμα και τα γυμνά μοντέλα, που εκ πρώτης όψεως παραπέμπουν σε μια ερωτική παρουσία, αποδίδονται ως σώματα εύθραυστα.

Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες», μια σειρά έργων που δημιούργησε ο καλλιτέχνης μετά την εγκατάστασή του στις Βρυξέλλες το 1986, εστιάζει στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο, το προσωπικό δωμάτιο και την εικόνα της πόλης έξω από τα παράθυρα.

Ενώ ο κύκλος έργων του 1999 «Αναφορά στον Goya» είναι μια καταγγελία κατά του πολέμου, που συνδέει τις τραυματικές εικόνες του παρελθόντος με τα σύγχρονα γεγονότα.

Jannis Psychopedis Podcasts

Η έκθεση συνοδεύεται από εκτενή κατάλογο σε ελληνικά και αγγλικά καθώς και μια ενότητα podcasts τριών επεισοδίων, που εντάσσονται στη σειρά «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» και είναι διαθέσιμα σε όλες τις πλατφόρμες.

Ξεναγήσεις για το κοινό

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για το κοινό κάθε Παρασκευή 18.00-18.45 καθώς και Σάββατο και Κυριακή 16.00-16.45. Παράλληλα, η ειδικά σχεδιασμένη δράση του Ιδρύματος για άτομα άνω των 60+ και άτομα με Ήπια Γνωστική Διαταραχή «Παιχνίδι για Μεγάλους» θα πραγματοποιηθεί τον Μάιο, Ιούνιο και Σεπτέμβριο στον χώρο της έκθεσης, όπως και το ειδικά διαμορφωμένο πρόγραμμα ενσυνειδητότητας «Mindfulness στο Μουσείο». Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά διαφορετικών ηλικιών έχουν προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο.

Πληροφορίες:

Επιμέλεια:
Κυριάκος Κουτσομάλλης, Γενικός Διευθυντής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή

Σκηνογραφία:
Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης

Διάρκεια έκθεσης:
20 Μαΐου – 4 Οκτωβρίου 2026

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Πέμπτη, Σάββατο & Κυριακή 10.00-18.00
Παρασκευή 10.00-20.00
Τρίτη κλειστά

Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή
Ερατοσθένους 13, Αθήνα 11635
Τ: 210 725 2895
goulandris.gr

Η Tilda Swinton δεν εμφανίστηκε στη σημερινή συνέντευξη Τύπου σαν μια απόμακρη κινηματογραφική φιγούρα ή ένα ακόμη μεγάλο όνομα του παγκόσμιου σινεμά. Αντίθετα ήταν προσιτή, ανοιχτή στη συζήτηση, πρόθυμη να μοιραστεί απόψεις γύρω από την απώλεια, τη μνήμη, τους ανθρώπους που κουβαλάμε μέσα μας και τις σχέσεις που μας διαμορφώνουν.

Αφορμή για την συνάντηση ήταν η έκθεση Ongoing, που παρουσιάζεται, σε συνεργασία με το Eye Filmmuseum του Άμστερνταμ, στον νέο χώρο του Ιδρύματος Ωνάση, το Onassis Ready (όπου είχαμε δει και την έκθεση φωτογραφίας του Juergen Teller).

Η Βρετανή ηθοποιός μίλησε για τη ζωή που συνεχώς μετακινείται, με την ίδια ν’ αναζητά πάντα «roads to travel, paths to explore» (δρόμους για να ταξιδέψει, βήματα για να εξερευνήσει). Μια πορεία χωρίς αυστηρό σχέδιο, όπου, όπως είπε, «τα πράγματα συμβαίνουν, η ζωή συμβαίνει» και κάπως σε οδηγεί.

Ίσως το πιο έντονο σημείο της συζήτησης ήταν όταν αναφέρθηκε στην απώλεια. Όχι σαν κάτι μακρινό ή αφηρημένο, αλλά σαν στοιχείο που όλους μας διαμορφώνει βαθιά. «Είμαστε οι απώλειές μας», είπε σε μια φράση που μοιάζει να διατρέχει ολόκληρη την έκθεση.

«Αυτή είναι μια έκθεση φαντασμάτων. Η ζωή μου είναι γεμάτη φαντάσματα», ανέφερε, εξηγώντας πως και η ίδια η έκθεση είναι γεμάτη από αυτές τις παρουσίες. Οι νεκροί, για εκείνη, δεν χάνονται πραγματικά. Παραμένουν δίπλα και συνεχίζουμε να μαθαίνουμε από αυτούς. Για όσους δεν βρίσκονται πια με φυσική παρουσία κοντά, αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα μας, μέσα στα αντικείμενα, στις μνήμες, στις ιστορίες, στην τέχνη.

Μίλησε και για τα προσωπικά αντικείμενα αγαπημένων ανθρώπων, ως φορείς ιστοριών και αποδείξεις παρουσίας. Σαν μικρά ίχνη ζωής από εκείνους που συνεχίζουν να υπάρχουν.

Η Swinton επέστρεφε ξανά και ξανά στην έννοια της συλλογικότητας και της καλλιτεχνικής συντροφικότητας. Για εκείνη, η δημιουργία δεν είναι ποτέ μοναχική υπόθεση. Πάντα έχουμε την τέχνη και τους καλλιτέχνες, που δε μας λείπουν ποτέ.

«There is no reason to be alone, there are artists» («Δεν υπάρχει λόγος να είσαι μόνος, υπάρχουν καλλιτέχνες») είπε χαρακτηριστικά.

Η φράση αυτή μοιάζει να συνοψίζει και ολόκληρη τη λογική του Ongoing. Η έκθεση δεν λειτουργεί σαν μια κλασική αναδρομή στην πορεία της, αλλά σαν μια χαρτογράφηση σχέσεων, συνεργασιών και διαλόγων που χτίστηκαν μέσα στα χρόνια.

Η Τίλντα Σουίντον, εμβληματική περφόρμερ και ανατρεπτική εικαστική καλλιτέχνιδα, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της προσωπικής έκθεσης, που συγκεντρώνει νέα και παλαιότερα έργα οκτώ στενών καλλιτεχνικών συνεργατών και φίλων της: Pedro Almodóvar, Luca Guadagnino, Joanna Hogg, Derek Jarman, Jim Jarmusch, Olivier Saillard, Tim Walker και Apichatpong Weerasethakul.

Ongoing στο Onassis Ready (17 Μάϊου έως 28 Ιουνίου)

Στο Onassis Ready ξεδιπλώνεται ένας μαγικός κόσμος για μια πραγματικά μαγική προσωπικότητα της τέχνης. Προσωπικά αντικείμενα, εγκαταστάσεις, ταινίες, φωτογραφική έκθεση, γλυπτό, performance, θερινό σινεμά και masterclass.

Περφόρμερ, εικαστικός και fashion icon, η κορυφαία Τίλντα Σουίντον συνομιλεί με τους καλλιτεχνικούς της συνεργάτες και φίλους στη μοναδική, προσωπική έκθεση Ongoing στον νέο χώρο του Ιδρύματος Ωνάση, Onassis Ready, από 17 Μαΐου έως 28 Ιουνίου.

Η φύση, οι αναμνήσεις, η ίδια η ουσία της μνήμης, οι πρόγονοι και τα πνεύματα, οι φιλίες και οι καλλιτεχνικές συμπράξεις, καθώς και ο μεταιχμιακός χώρος της δημιουργίας βρίσκονται στον πυρήνα του έργου της Τίλντα Σουίντον, θεματικές τις οποίες διερευνά συχνά μαζί με τους συνεργάτες της.

Το αποτέλεσμα απλώνεται σε οκτώ ενότητες με εγκαταστάσεις, φωτογραφίες, ταινίες, γλυπτά, performance και αρχειακό υλικό. Ο Luca Guadagnino δημιουργεί ένα νέο κινηματογραφικό πορτρέτο της Swinton, ο Jim Jarmusch μετασχηματίζει πλάνα από το The Dead Don’t Die, ενώ ο Tim Walker επιστρέφει μαζί της στο οικογενειακό της σπίτι μέσα από μια σειρά φωτογραφιών γύρω από τη μνήμη και τη συνέχεια του τόπου. Ξεχωριστή είναι και η παρουσία του Derek Jarman, ενός από τους σημαντικότερους ανθρώπους στην καλλιτεχνική της διαδρομή, μέσα από αρχειακό υλικό και αποσπάσματα έργων του.

Παράλληλα, στη συνέντευξη τύπου, η Swinton στάθηκε ιδιαίτερα στη σχέση της με το κοινό. Είπε πως αναζητά τη συνομιλία μαζί του και πως κάθε παράσταση ή έκθεση αλλάζει μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση. Καμία βραδιά δεν είναι ακριβώς ίδια με την προηγούμενη.

Φεύγοντας από τη Συνέντευξη Τύπου μου έμεινε κάπως η αίσθηση ότι το Ongoing αφήνει μια βαθιά ανθρώπινη και θεραπευτική εμπειρία. Μια έκθεση που μιλά για την απώλεια χωρίς φόβο και για τους ανθρώπους που συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα από τη μνήμη, την τέχνη και τις σχέσεις που αφήνουν πίσω τους.

Onassis Ready (Στρατή Τσίρκα 2, Άγ. Ιωάννης Ρέντης)

ΕΚΘΕΣΗ ONGOING

17 Μαΐου – 28 Ιουνίου 2026

Εγκαίνια: Κυριακή 17 Μαΐου І 20:00 – 00:00

Μέρες & Ώρες έκθεσης: Παρασκευή – Κυριακή І 18:00 – 23:00

PERFORMANCE

A Biographical Wardrobe | Tilda Swinton & Olivier Saillard

16-19 Μαΐου 2026, Σάββατο & Κυριακή 12:00 & 18:00, Δευτέρα & Τρίτη 20:00

ΘΕΡΙΝΟ ΣΙΝΕΜΑ

Κάθε Παρασκευή από 22 Μαΐου έως 26 Ιουνίου 2026

Μία μεγάλου μήκους και μία μικρού μήκους ταινία από τη φιλμογραφία της Tilda Swinton

MASTERCLASS BY ONASSIS STEGI με την Tilda Swinton

Τρίτη 19 Μαΐου 2026 | 12:00 – 13:30

Έναρξη προπώλησης: Πέμπτη 23 Απριλίου, 17:00

Δείτε το τρέιλερ εδώ

Το Φεστιβάλ «Στη Σκιά των Βράχων» ανακοίνωσε το πρόγραμμα για το 2026, με μουσικές βραδιές, θεατρικές παραγωγές και αφιερώματα που θα πραγματοποιηθούν τους επόμενους μήνες.

Δείτε αναλυτικά το πρόγραμμα:

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ 2026

Τρίτη 2 Ιουνίου

Αφιέρωμα Μίνωας Βολανάκης – 100 χρόνια από τη γέννηση του

Ό,τι ξοδεύεις γίνεται δικό σου

Εγκαίνια έκθεσης φωτογραφίας • Παρουσίαση λευκώματος

Σε συνεργασία με το Σωματείο Φίλοι Μίνου Βολανάκη

Με την υποστήριξη της Περιφέρειας Αττικής

Ελεύθερη είσοδος

Τετάρτη 3 Ιουνίου

Χρήστος Θηβαίος 30 χρόνια μέρες αδέσποτες

Καλεσμένοι: Βασίλης Παπακωνσταντίνου, Μίλτος Πασχαλίδης, Γιάννης Χαρούλης, Ρίτα Αντωνοπούλου, Οδυσσέας Ιωάννου

Τιμές εισιτηρίων: Προπώληση 17€ | Ταμείο 20€

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Παρασκευή 5 Ιουνίου

Δημήτρης Σταρόβας & Starovas Band + φίλοι

Star Ovation – Το Rock που δεν ξεχάσαμε | Summer Edition

Τιμές εισιτηρίων: 20€ | 17€ Μειωμένο

Προπώληση: more.com

Σάββατο 6 Ιουνίου

Πολιτιστικός – Λαογραφικός  Όμιλος  «Ελλήνων Ρίζες» – Στου χορού τα βήματα

Ελεύθερη είσοδος

Δευτέρα 8, Τρίτη 9  Ιουνίου

Γιάννης Κότσιρας 30 Χρόνια

Καλεσμένοι: Γιώργος Νταλάρας, Δημήτρης Μπάσης, Ελεονώρα Ζουγανέλη

Μίλτος Πασχαλίδης, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Φοίβος Δεληβοριάς

Τιμές εισιτηρίων: Προπώληση 18€ | Ταμείο 20€

Προπώληση: ticketservices.gr

Τετάρτη 10 Ιουνίου

Δημήτρης  Υφαντής Ηπείρου μέλος και μέλλον

Καλεσμένοι: Στέλιος Ρόκκος, Χριστόφορος Ζαραλίκος

Τιμές εισιτηρίων: Προπώληση 12€ | Ταμείο 15€

Προπώληση: Ticketmaster Hellas & ταμεία φεστιβάλ

Παρασκευή 12,  Σάββατο 13, Κυριακή 14 Ιουνίου

Μίλτος Πασχαλίδης

Τιμές εισιτηρίων: 17 € Προπώληση | 20 € Ταμείο

Προπώληση: more.com

Δευτέρα 15 Ιουνίου

Άλκηστις Πρωτοψάλτη – Νίκος Πορτοκάλογλου Καλοκαίρι 2026

Τιμές εισιτηρίων: Καθημένων 27€ Προπώληση  | Ταμείο 30€

Ορθίων 18€ Φοιτητές, Άνεργοι| 22€ Προπώληση | 25€ Ταμείο | 18€ ΑμεΑ
Δωρεάν είσοδος για παιδιά έως 6 ετών

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ
Τετάρτη 17 Ιουνίου

Μαρίας Λούκα – Κοραή Δαμάτη

Δεκαοκτώ Ενάτου

Σκηνοθεσία Κοραής Δαμάτης

Μονόλογος με τη Δώρα Χρυσικού

Τιμές εισιτηρίων: Προπώληση 18€ | Ταμείο 20€

Προπώληση: more.com

Σάββατο 20 Ιουνίου

Βασίλης Παπακωνσταντίνου

Τιμές εισιτηρίων: 17€ Προπώληση| 20€ Ταμείο

Προπώληση: more.com

 Δευτέρα 22, Τρίτη 23 Ιουνίου

Ουίλιαμ Σαίξπηρ Οθέλλος

Σκηνοθεσία Γιάννης Μπέζος

Παίζουν: Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, Μιχάλης Σαράντης, Στεφανία Γουλιώτη

Τιμές εισιτηρίων: 25€ | 20€ Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων)

Προπώληση: more.com

Πέμπτη 25 Ιουνίου

Τόλη Παπαδημητρίου Οικογένεια Τσεκμέ

Σκηνοθεσία Τόλης Παπαδημητρίου

Παίζουν: Tόλης Παπαδημητρίου, Μαρία Κίτσου Πηνελόπη Πλάκα, Κωνσταντίνος Γαβαλάς, Αντώνης Στάμος, Αντώνης Καλομοιράκης, Άννη Θεοχάρη

Τιμές εισιτηρίων: 25€ | 20€ Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων)

Προπώληση: more.com

Παρασκευή 26 Ιουνίου

HUGEL live in Athens

Τιμές εισιτηρίων: Από 33€

Προπώληση: www.hugelathens.com

Σάββατο 27 Ιουνίου

Πέτρου Ζούλια Μια ζωή, ο μονόλογος μιας μοδίστρας

Σκηνοθεσία Πέτρος Ζούλιας

Μονόλογος με τη Νένα Μεντή

Τιμές εισιτηρίων: 22€ | 20€ Μειωμένο (Φοιτητικό, Ανέργων, ΑμεΑ )

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Κυριακή 28 Ιουνίου

Ομάδα Σημείο Μηδέν

Ευριπίδη Ιφιγένεια εν Αυλίδι

Σκηνοθεσία Σάββας Στρούμπος

Παίζουν: Έλλη Ιγγλίζ, Άννα Κόπακα, Νίκος Ντάσης, Μυρτώ Ροζάκη, Γιάννης Σανιδάς, Νίκος Ψυλάκης

Τιμές εισιτηρίων: 15€, 10€ μειωμένο (φοιτητές, άνεργοι ΟΑΕΔ, ΑμΕΑ, συνοδός ΑμΕΑ, 65+, ΟΛΜΕ-ΔΟΕ, ομαδικές κρατήσεις άνω των 7 ατόμων)
Προπώληση: ticketservices.gr

Δευτέρα 29 Ιουνίου

Σέρχιο Μπλάνκο Μια άλλη Θήβα

Σκηνοθεσία Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος

Παίζουν: Θάνος Λέκκας, Δημήτρης Καπουράνης

Τιμές εισιτηρίων: 22€, 20€ μειωμένο (άνεργοι, φοιτητές, μαθητές 65+)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τρίτη 30 Ιουνίου

ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης – ART INFO

Μποστ Ρωμαίος και Ιουλιέττα

Σκηνοθεσία Νικορέστης Χανιωτάκης

Παίζουν: Υρώ Μανέ, Άκης Σακελλαρίου, Γιάννης Δρακόπουλος, Σπύρος Μπιμπίλας, Γιάννης Ζουγανέλης

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 22€ | 20€ μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τετάρτη 1 Ιουλίου

Δημήτρη Σαμόλη Στρακαστρούκες

Σκηνοθεσία Μάριος Κακουλλής

Μονόλογος με τον Δημήτρη Σαμόλη

Τιμές εισιτηρίων: 20€ | 17€ μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com

Πέμπτη 2 Ιουλίου

Νεφέλη Φασούλη

Τιμές εισιτηρίων: Early Bird 15€ | Προπώληση 17€ | Ταμείο 20€

Προπώληση: more.com

Παρασκευή 3 Ιουλίου

Μολιέρου Κατά φαντασίαν ασθενής

Διασκευή – Σκηνοθεσία  Θανάσης Παπαθανασίου & Μιχάλης Ρέππας

Παίζουν: Βλαδίμηρος Κυριακίδης,  Σοφία Βογιατζάκη, Παρθένα Χοροζίδου, Πάνος Σταθακόπουλος, Ιωάννης Απέργης, Θάνος Μπίρκος, Αντιγόνη Νάκα   

Τιμές εισιτηρίων: 25€ | Μειωμένο 20€ (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων)

Προπώληση: more.com

Κυριακή 5 Ιουλίου

Ευριπίδη Μήδεια

Σκηνοθεσία Nikita Milivojević

Παίζουν: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Άρης Λεμπεσόπουλος, Ρένη Πιττακή, Τάσος Σωτηράκης

Προπώληση: ticketservices.gr

Δευτέρα 6 Ιουλίου

Michele Riml Sexy Laundry

Σκηνοθεσία Σπύρος Παπαδόπουλος

Παίζουν: Σπύρος Παπαδόπουλος, Ρένια Λουϊζίδου

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 23€ | 20€ μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τρίτη 7 Ιουλίου

Eduardo de Filippo Ο σώζων εαυτόν σωθήτω

Σκηνοθεσία Ταμίλλα Κουλίεβα

Παίζουν: Δημήτρης Παπανικολάου, Θανάσης Κουρλαμπάς, Δανάη Παππά,

Μιχάλης Πανάδης, Πάνος Κλάδης, Ιάσων Βροχίδης, Ταμίλλα Κουλίεβα

Τιμές εισιτηρίων: Γενική Είσοδος: Προπώληση18€ | Ημέρα της παράστασης 22€

Προπώληση: more.com | Τ: 211 1000 365 | Ταμείο Θεάτρου Αλίκη,  Αμερικής 4 & ταμεία φεστιβάλ

Τετάρτη 8 Ιουλίου

Γιώργου Καπουτζίδη Η Καρυάτιδα!

Σκηνοθεσία Κατερίνα Μαυρογεώργη

Παίζουν: Ασημίνα Αναστασοπούλου, Στέλιος Ιακωβίδης, Στέλιος Ξανθουδάκης, Αγορίτσα Οικονόμου, Δρόσος Σκώτης, Σταμάτης Φακορέλης, Μαρία Φιλίνη

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 22€ | Μειωμένο 20€ (φοιτητές ,άνεργοι, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Πέμπτη 9 Ιουλίου

Σοφοκλή Αντιγόνη

Σκηνοθεσία Θέμης Μουμουλίδης

Παίζουν: Λένα Παπαληγούρα, Μελέτης Ηλίας, Μιχάλης Οικονόμου, Θανάσης Δόβρης, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Λένα Μποζάκη, Νάνσυ Μπούκλη, Γιώργος Νούσης, Βαγγέλης Σαλευρής, Ιώβη Φραγκάτου

Τιμές εισιτηρίων: 23€ |  20€ μειωμένο (φοιτητικό, μαθητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση:  more.com 

Παρασκευή 10 Ιουλίου

Κώστα Λεϊμονή Εκτός Ύλης reloaded

Σκηνοθεσία Κωνσταντίνα Νικολαΐδη

Μονόλογος με τον Γεράσιμο Σκιαδαρέση

Τιμές εισιτηρίων: 20€ | 17€ μειωμένο (μαθητικό, φοιτητικό, ανέργων)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Σάββατο 11, Κυριακή 12 Ιουλίου

Αντώνη Τσιοτσιόπουλου – Γιώργου Παλούμπη Ανεξάρτητα κράτη

Σκηνοθεσία Γιώργος Παλούμπης

Παίζουν: Θάνος Αλεξίου, Στέλιος Δημόπουλος, Βασιλική Διαλυνά, Άλκηστις Ζιρώ, Ελεάνα Καυκαλά, Μάκης Παπαδημητράτος, Στάθης Σταμουλακάτος, Αντώνης Τσιοτσιόπουλος 

Τιμές εισιτηρίων: 23€ | 20€ μειωμένο (άνεργοι, φοιτητές, μαθητές, 65+)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Δευτέρα 13 Ιουλίου

APON Ηχογένεια Summer Tour

Τιμές εισιτηρίων: 20€

Προπώληση: ticketservices.gr & ταμεία φεστιβάλ

Τετάρτη 15 Ιουλίου

Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βαζόβ» – ΚΘΒΕ – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου

Ευριπίδη Βάκχες με τους The Tiger Lillies

Σκηνοθεσία: Javor Gardev

Παίζουν: Leoνid Yovchef, Samuel Finci, Αλέξανδρος Μυλωνάς, Λουκία Μιχαλοπούλου, Μιχαήλ Ταμπακάκης

Παράσταση στην αγγλική γλώσσα με ελληνικούς υπέρτιτλους

Τιμές εισιτηρίων: 20€

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Παρασκευή 17, Σάββατο 18 Ιουλίου

Θεατρικό Εργαστήρι Δήμου Βύρωνα

Μιχάλη Ρέππα – Θανάση Παπαθανασίου Το κλάμα βγήκε απ’ τον παράδεισο

Σκηνοθεσία Λίλιαν Δημητρακοπούλου

Ελεύθερη είσοδος

Δευτέρα 20 Ιουλίου

5^η Εποχή – ΔΗΠΕΘΕ Αγρινίου

Αριστοφάνη Εκκλησιάζουσες | Γυναίκες στην Εξουσία

Σκηνοθεσία Θέμης Μουμουλίδης

Παίζουν: Χρήστος Χατζηπαναγιώτης, Μαρίνα Ασλάνογλου, Κωνσταντίνος Ασπιώτης, Ίντρα Κέιν, Φοίβος Ριμένας, Δήμητρα Βήττα, Μαρία Κυρώζη, Διονυσία Μπαλαμώτη, Ερωφίλη Παναγιωταρέα, Αναστασία Τζελέπη

Τιμές εισιτηρίων: Από 20€

Προπώληση: more.com

Τρίτη 21 Ιουλίου

Μαριάννας Κυριακάκη YIN YANG – Διαζύγιο μετ’ εμποδίων

Σκηνοθεσία Μάνος Αντωνίου

Ελεύθερη είσοδος

Τετάρτη 22 Ιουλίου

Άλκης Ζέη Η αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα

Σκηνοθεσία Φώτης Μακρής

Μονόλογος με τη Γιασεμή Κηλαηδόνη

Τιμές εισιτηρίων: 18€ | 15€ μειωμένο (φοιτητές, άνεργοι, συνταξιούχοι, 65+, πολύτεκνοι)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Πέμπτη 23 Ιουλίου

Εθνικό Θέατρο

Ευριπίδη Άλκηστις

Σκηνοθεσία Δημήτρης Καραντζάς

Παίζουν:

Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης  Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Γιώργος Ζυγούρης,  Ηρώ Μπέζου, Γιάννης Νιάρρος, Κώστας Νικούλι, Αινείας Τσαμάτης, Θεοδώρα Τζήμου

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 20€ | 65+ 15€ | Φοιτητικό, Κάρτα ανέργων, Τρίτεκνοι /Πολύτεκνοι, ΑμεΑ/συνοδός ΑμεΑ  10€ | Ομαδικό άνω των 20 ατόμων 15€

Προπώληση εισιτηρίων ticketservices.gr

Δευτέρα 27 Ιουλίου

Κάρλο Γκολντόνι Υπηρέτης δύο αφεντάδων

Σκηνοθεσία Γιάννης Κακλέας

Παίζουν: Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, Φαίη Ξυλά, Γιωργής Τσαμπουράκης, Γιώργος Ψυχογυιός, Άρης Κακλέας, Φραγκίσκη Μουστάκη, Μένη Κωνσταντινίδου, Πάνος Παπαϊωάννου, Βαγγέλης Δαούσης, Στεφανία Σωτηροπούλου, Γαβριέλα Αντωνοπούλου, Δημήτρης Σταυριανόπουλος, Νίκος Μυλωνόπουλος
Μουσικός επί σκηνής: Βάιος Πράπας

Τιμές εισιτηρίων: Από 20€

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τρίτη 28 Ιουλίου

Τάσου Ιορδανίδη Θέλω να σου κρατάω το χέρι

Σκηνοθεσία Θάλεια Ματίκα

Παίζουν: Τάσος Ιορδανίδης, Θάλεια Ματίκα

Τιμές εισιτηρίων: 23€ | μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων) 20€

Προπώληση: more.com

Δευτέρα 31 Αυγούστου

Μάριος Φραγκούλης

Προπώληση: ticketservices.gr

Τρίτη 1, Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου

Ειρήνη – Μια επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη

Σκηνοθεσία Νίκος Καραθάνος

Παίζουν: Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάσης Αλευράς,  Έμιλυ Κολιανδρή, Γιάννης Κότσιφας, Πάνος Παπαδόπουλος, Ζέτα Μακρυπούλια, Βάσω Καβαλιεράτου, Φοίβος Δεληβοριάς, Νίκος Καραθάνος, Άγγελος Τριανταφύλλου, Γιλμάζ Χουσμέν, Άλκης Μπακογιάννης, Κωνσταντίνος Κοντογεωργόπουλος, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Γιάννης Σαμψαλάκης, Βασίλης Παπαδόπουλος, Σπύρος Μπόσγας, Αντώνης Χρήστου

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 25€ | μειωμένο 23 € (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com  & ταμεία φεστιβάλ

Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου

Σοφία Μανουσάκη

Τιμές εισιτηρίων: Early Bird: 14€ | Προπώληση 15€ | Ταμείο ημέρα συναυλίας 18€

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου

Αφιέρωμα στον Απόστολο Καλδάρα  Τι να θυμηθώ τι να ξεχάσω…

Με τη Λαϊκή Ορχήστρα Απόστολος Καλδάρας

Ερμηνεύουν: Γιώργος Νταλάρας & Μαρία Αλαμανή, Λάμπρος Βασιλείου, Γιάννης Διονυσίου, Βιολέτα Ίκαρη, Μαριάννα Παπαμακαρίου

Τιμές εισιτηρίων: 18€ Προπώληση | 22€ Ταμείο

Προπώληση: more.com

Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου

Θεσσαλικό Θέατρο

F.G. Lorca Ματωμένος Γάμος

Σκηνοθεσία Κώστας Τσιάνος

Παίζουν: Ντίνα Αβαγιανού,  Άγγελος Ανδριόπουλος,  Νίκος Αρβανίτης,  Αναστασία Βαγενά,  Γιώργος Βούντας, Χριστίνα Βράκα,  Τζένη Καζάκου,  Στεφανία Καραγιάννη,  Δήμητρα Καραγιώργου,  Αστέρης Κρικώνης, Αγγελική Λεμονή,  Δημήτρης Όντος,  Νίκη Παλληκαράκη,  Παναγιώτης Ψακίδης

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 18€ | Προπώληση 15€| Μειωμένο 12€ (ΑμεΑ, ανέργων, πολυτέκνων, τριτέκνων, 65+, μαθητικό, φοιτητικό, ομαδικό άνω των 8 ατόμων)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου

Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Αριστοφάνη Λυσιστράτη

Σκηνοθεσία Αστέρης Πελτέκης

Παίζουν: Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, Κατερίνα Παπουτσάκη, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Κρατερός Κατσούλης, Παναγιώτης Πετράκης

Τραγούδι: Κορίνα Λεγάκη

Τιμές εισιτηρίων: 20€ | Προπώληση 17€ | Φοιτητικό, 65+ 14€ | Δάσκαλοι/ Καθηγητές/ ομαδικό 20 άτομα 11€ | Άνεργοι 10€ | ΑμεΑ & συνοδοί 8€ | 20 ατέλειες ανά παράσταση (μετά την κάλυψη 8€)

Προπώληση: more.com

Πέμπτη 10, Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου

Θέατρο του Νέου Κόσμου

Εγώ θα σας τα πω! – Η επιθεώρηση

Κείμενα Γεράσιμος Ευαγγελάτος – Δημήτρης Χαλιώτης

Σκηνοθεσία  Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος

Παίζουν: Δημήτρης Πιατάς, Ελένη Κοκκίδου, Δημήτρης Μακαλιάς, Γιούλη Τσαγκαράκη, Ζερόμ Καλούτα, Σύρμω Κεκέ, Μαρία Διακοπαναγιώτου, Αλέξης Βιδαλάκης, Θανάσης Ισιδώρου

Τιμές εισιτηρίων: 24€ 20€ μειωμένο (άνεργοι, φοιτητές, μαθητές, 65+

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου

Debbie Isitt Η γυναίκα που μαγείρεψε τον άντρα της

Σκηνοθεσία Γιάννης Μπέζος

Παίζουν: Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους, Λαέρτης Μαλκότσης, Έλενα Χαραλαμπούδη

Τιμές εισιτηρίων: 25€ | Μειωμένο (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ, πολυτέκνων) 20€

Προπώληση: more.com

Τρίτη 15, Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου

Ευριπίδη Μήδεια

Σκηνοθεσία Nikita Milivojevic

Παίζουν: Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Άρης Λεμπεσόπουλος, Ρένη Πιττακή, Τάσος Σωτηράκης

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 25€ | Μειωμένο 20€ (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: ticketservices.gr & ταμεία φεστιβάλ

Παρασκευή 18, Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου

Νατάσα Μποφίλιου Μέτρημα

Τιμές εισιτηρίων: Early bird 16€ | Προπώληση 18€ | Ταμείο: 20€

Προπώληση: ticketservices.gr

Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου

PLISSKEN FESTIVAL

Jeff Mills presents

Tomorrow comes the Harvest + Max Cooper Fabric Mix Series
Τιμές εισιτηρίων:  19 | 23€ | 27€ | 30€ | 35€

Προπώληση: more.com

Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου

Εθνικό Θέατρο

Ευριπίδη Τρωάδες

Σκηνοθεσία Ελένη Ευθυμίου

Παίζουν: Γιώργος Καραμίχος, Αργύρης Ξάφης, Εύη Σαουλίδου, Νάνσυ Σιδέρη, Βασιλική Τρουφάκου, Λυδία Φωτοπούλου

Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 20€ | 65+ 15€ | Φοιτητικό, Κάρτα ανέργων, Τρίτεκνοι/Πολύτεκνοι, ΑμεΑ/συνοδός ΑμεΑ  10€ | Ομαδικό άνω των 20 ατόμων 15€

Προπώληση εισιτηρίων ticketservices.gr

Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου

PLISSKEN FESTIVAL

Parra For Cuva live + Orbit live

Τιμές εισιτηρίων: 24€ | 27€ | 30€ | 33€ | 36€ | 39€

Προπώληση: more.com

Παρασκευή 25, Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου

NOVEL 729

Τιμή εισιτηρίου: 15€

Προπώληση: more.com

 Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου

Κατερίνα Βρανά Χάρηκα!

Τιμές εισιτηρίων: Early bird 12€ | Γενική είσοδος 15€ | Μειωμένο (φοιτητικό – ΑμεΑ) 12€

Ταμείο: 18€

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Δευτέρα 28, Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου

Αισχύλου Πέρσες

Σκηνοθεσία Χρήστος Θεοδωρίδης

Παίζουν: Δημήτρης Καταλειφός, Μαρία Ναυπλιώτου, Αναστάσης Ροϊλός,

Σταύρος Σβήγκος

Τιμές εισιτηρίων: Γενική Είσοδος 25€ | Μειωμένο 20€ (φοιτητικό, ανέργων, ΑμεΑ)

Προπώληση: more.com & ταμεία φεστιβάλ

Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου

Εργαστήρι Παραδοσιακών Χορών Δήμου Δάφνης-Υμηττού

Ελεύθερη είσοδος

 ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Γενικές πληροφορίες

Αφιέρωμα στον Μίνω Βολανάκη | Θέατρο Άννα Συνοδινού | Ώρα 20:00

Ώρα έναρξης παραστάσεων:  21:00

Πληροφορίες:  Διαδημοτικό Δίκτυο Πολιτισμού Δήμων Βύρωνα & Δάφνης-Υμηττού

Κύπρου 50-54, 16232 Βύρωνας |   210 7609028

www.festivalvraxon.gr   |  info@festivalvraxon.gr

Το Φεστιβάλ Βύρωνα, όπως μας έχει συνηθίσει τόσα χρόνια, μας προσφέρει πλούσιες πολιτιστικό πρόγραμμα.

Προπώληση:   Γραφεία Φεστιβάλ, Κύπρου 50-54, Βύρωνας | 11:00 – 15:00

Παλαιό Δημαρχείο Υμηττού, Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου | 10:00 – 14:00

Έχοντας και η ίδια μια ιδιαίτερη αγάπη για τη φωτογραφία, δε γινόταν να χάσω την πρώτη έκθεση φωτογραφιών του διεθνώς καταξιωμένου κινηματογραφιστή που έχει παρουσιαστεί ποτέ στην Ελλάδα.

Είχα τη χαρά και ευκαιρία να παραβρεθώ στην Συνέντευξη Τύπου, λίγο πριν τα επίσημα εγκαίνια της, όπου άκουσα τον Γιώργο Λάνθιμο να μιλά για το πώς αντιλαμβάνεται αυτή τη μορφή τέχνης και τι του προσφέρει. Γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο από τα έργα του στον κινηματογράφο, μας αποκαλύπτει και μια άλλη καλλιτεχνική του εμμονή: τη φωτογραφία.

Yorgos Lanthimos: Photographs

Η φωτογραφία σε αντίθεση με τον κινηματογράφο που απαιτεί πολυάριθμες ομάδες και πολύπλοκη παραγωγή, προσφέρει στον δημιουργό ελευθερία και μια άμεση εμπειρία. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας άνθρωπος, μια μηχανή και μια στιγμή για να γεννηθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα.

«Η φωτογράφιση έχει γίνει ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, πέρα από τον κινηματογράφο, και μου δίνει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία. Νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση»

Αυτή η απλότητα είναι και ο λόγος που ο Λάνθιμος στρέφεται συνεχώς σε αυτή. Η φωτογραφία του επιτρέπει να παρατηρεί τον κόσμο πιο αυθόρμητα και να δημιουργεί χωρίς συγκεκριμένο αφηγηματικό σχέδιο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι φωτογραφίες που προέκυψαν παράλληλα με τα γυρίσματα των ταινιών του, καθώς ο σκηνοθέτης κατέγραφε στιγμές που υπήρχαν έξω από την κανονική ροή της κινηματογραφικής παραγωγής. Όμως οι φωτογραφίες του Λάνθιμου δεν είναι προέκταση των ταινιών του, αλλά ένα παράλληλο δημιουργικό σύμπαν όπου δοκιμάζει ιδέες, εικόνες και διαθέσεις χωρίς τους περιορισμούς μιας κινηματογραφικής παραγωγής.

Οι θαυμαστές των ταινιών του θα εντοπίσουν γνώριμες φυσιογνωμίες και σκηνές. Όπως και στις ταινίες του, τα κάδρα του χαρακτηρίζονται από μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα: παράξενα σκηνικά, αλλόκοτες στιγμές και μια αίσθηση αποστασιοποίησης που κάνει τον θεατή να παρατηρεί την πραγματικότητα με ένα διαφορετικό τρόπο.

Σειρές φωτογραφιών που γεννήθηκαν μέσα στους χώρους των ταινιών του, τραβηγμένες στο πλαίσιο των γυρισμάτων στη Νέα Ορλεάνη, στην Ατλάντα και στη Βουδαπέστη, όπου στήθηκαν ολόκληρες πόλεις ως κινηματογραφικά σκηνικά. Αλλά και εικόνες από μοναχικές περιηγήσεις του στην Αθήνα και στα νησιά του Αιγαίου. Με αυτόν τον τρόπο, ο θεατής μπορεί να παρακολουθήσει πώς ο δημιουργός μεταφέρει τη σκηνοθετική του ευαισθησία από τη μεγάλη οθόνη στο φωτογραφικό κάδρο.

Προσωπικά με κέρδισαν οι εικόνες του από πόλεις και ταξίδια, και οι προσωπικές λήψεις που τραβήχτηκαν στην Ελλάδα. Το αποτέλεσμα είναι εικόνες που μοιάζουν να ανήκουν σε μια άγνωστη αφήγηση — σαν καρέ από μια ταινία που δεν έχει ακόμη γυριστεί.

Το ελληνικό κοινό, για πρώτη φορά, έρχεται σε επαφή με τέσσερα φωτογραφικά σύνολα, με συνολικά 182 φωτογραφίες που ο Λάνθιμος δημιούργησε την τελευταία πενταετία, όπου έχουμε την ευκαιρία να τις δούμε στην Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση έως και τις 10.05.2026.

Για όσους γνωρίζουν τον Γιώργο Λάνθιμο μόνο μέσα από τον κινηματογράφο, οι φωτογραφίες του λειτουργούν σαν ένα παράθυρο στον τρόπο που σκέφτεται και παρατηρεί την πραγματικότητα. Είναι ένα ξεχωριστό σύμπαν. Ένα σύμπαν όπου η καθημερινότητα αποκτά μια ελαφρώς παράξενη, σχεδόν ονειρική διάσταση — ακριβώς όπως συμβαίνει στις ταινίες του.

Όπως είπε λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσης, «κάθε σημαντικό πράγμα στη ζωή του είναι μια εικόνα». Η φωτογραφία του επιτρέπει να εξερευνά ιδέες, να παρατηρεί τον κόσμο διαφορετικά και να δημιουργεί χωρίς περιορισμούς.

Πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση, με εξαιρετικό τρόπο στημένη – μην τη χάσετε!

Yorgos Lanthimos: Photographs | Προσβάσιμες περιηγήσεις
Στέγη Ιδρύματος Ωνάση | 15.03 — 10.05.2026

Καθώς περπατούσα ανάμεσα στους κίονες, κάτω από την επιφάνεια της γης, σκεφτόμουν ότι όσο μαγευτική μπορεί να είναι η επίγεια όψη μιας πόλης, ίσως να μη μπορεί να φανταστεί τελικά κανείς και το πόσο εκπληκτικά πράγματα μπορεί να κρύβει στο υπέδαφος της. Ο υπόγειος κόσμος, όσα κρύβονται κάτω από την επιφάνεια, μπορεί να είναι ανεξερεύνητα και εξίσου γεμάτα έλξη, μύθους, τέχνη. Οι αρχαίες πόλεις φαίνεται ότι είχανε μαεστρία και στην αθέατη στα μάτια μας ζωή.

Η Βασιλική Κινστέρνα ανοικοδομήθηκε το 532 επί του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527-565), μετά από τη Στάση του Νίκα. Σήμερα είναι γνωστή και ως Yerebatan Saray («υπόγειο ανάκτορο»). Αποτελεί τη μεγαλύτερη σωζόμενη υπόγεια δεξαμενή νερού στην Κωνσταντινούπολη. Ένα από τα πιο σημαντικά δημόσια έργα του Ιουστινιανού και ένα εξαίρετο δείγμα βυζαντινής μηχανικής.

Η συμμετρία και το μεγαλείο της αρχιτεκτονικής της δημιουργούν ένα απίστευτα σαγηνευτικό σκηνικό που σε αφήνει άφωνο. Σε μια έκταση περίπου 10.000 τετραγωνικών μέτρων, έχουμε μια κολοσσιαία κατασκευή ορθογώνιου σχήματος με μήκος 140 μέτρα και πλάτος 70 μέτρα. Με χωρητικότητα αποθήκευσης νερού 80.000 τόνων, η Κινστέρνα ξεχωρίζει με περισσότερα υποστηρικτικά στοιχεία σε σύγκριση με άλλες υπόγειες δεξαμενές.

Στη δεξαμενή υπάρχουν 336 κίονες, ύψους 9 μέτρων, σε διαστήματα 4,80 μέτρων, σχηματίζοντας 12 σειρές, σκαλισμένοι από διάφορα είδη μαρμάρου. Τα κιονόκρανα των κιόνων παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Κάποιες αντανακλούν το «κορινθιακό» στυλ, ενώ άλλες ξεχωρίζουν με απλά και λιτά κιονόκρανα. Εκτός από μερικές από τις κολώνες με γωνιώδη ή αυλακωτά σχήματα, οι περισσότερες από αυτές παρατηρούνται κυλινδρικές.

Μετά την κατάκτηση της πόλης από τους Οθωμανούς, φαίνεται πως χάθηκε η γνώση για την κινστέρνα, καθώς οι ντόπιοι δεν γνώριζαν την ύπαρξη της. Ανακαλύφθηκε αρκετά αργότερα από τον Pierre Gilles (1490 – 1555), έναν Γάλλο περιηγητή, τοπογράφο και μεταφραστή, κατά την περιήγησή του στην Κωνσταντινούπολη περίπου στα μέσα του 16ου αιώνα. Ο Gilles περιγράφει πως οι κάτοικοι δεν ήξεραν ότι υπήρχε εκεί μια δεξαμενή, παρ’ όλο που αντλούσαν νερό και έπιαναν ψάρια ρίχνοντας κουβάδες στα υπόγεια των σπιτιών τους.

Εντυπωσιακές είναι οι κεφαλές Μέδουσας, που χρησιμοποιούνται ως βάσεις κιόνων. Βρίσκονται τοποθετημένες οριζόντια στο δυτικό τμήμα και ανάποδα στο ανατολικό τμήμα του. Αυτές οι μυστηριώδεις κεφαλές Μέδουσας, θεωρούνται ένα από τα πιο εξαιρετικά παραδείγματα ρωμαϊκής γλυπτικής, αφήνοντας άφωνους τους επισκέπτες. Δεν είναι τυχαίο ότι έχουν προκαλέσει θρύλους και δοξασίες.

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η Μέδουσα ήταν μια Γοργόνα που όποιος την κοιτούσε αμέσως μεταμορφωνόταν σε πέτρα. Σύμφωνα με την παράδοση, η τοποθέτησή τους σε αυτό το κτήριο, με αυτόν τον τρόπο (ανάποδα και πλάγια), είχε ως στόχο την ακύρωση αυτής της ικανότητάς σε όποιον τις κοιτούσε.

Η χρήση της σε δημόσια έργα, όπως οι κινστέρνες, είχε αποτροπαϊκό (προστατευτικό) χαρακτήρα, ξορκίζοντας το κακό. Από την άλλη υπάρχει και μια πιο απλή, πρακτική εξήγηση, ότι με τις μέδουσες τρόμαζαν οι επίδοξοι ληστές. Όπως και να έχει, αυτά τα πλάσματα προκαλούσαν και προκαλούν ακόμη και σήμερα δέος και θαυμασμό…

Σήμερα αυτό το υπέροχο κτίριο λειτουργεί ως μουσείο, ενώ παράλληλα φιλοξενεί προσωρινές εκθέσεις, παραστάσεις σύγχρονης τέχνης, πολιτιστικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις. Αλλά και λόγω της εξαιρετικής ακουστικής του χώρου πραγματοποιούνται συναυλίες και κοντσέρτα.

Το μόνο αρνητικό της επίσκεψης είναι το εισιτήριο που θεωρώ είναι τσιμπημένο, αλλά αν κάπου πρέπει να πας στην Κωνσταντινούπολη είναι σε αυτό το μυστηριώδες μέρος. Κλείσε online τη θέση σου για να μην περιμένεις σε ουρές γιατί είναι μεγάλες!

Βίντεο με στιγμές στο χώρο:

Βρίσκομαι στην Κωνσταντινούπολη και πηγαίνω να επισκεφτώ την Αγία Σοφία (ή Ναός της Αγίας του Θεού Σοφίας), δεν είναι αφιερωμένη σε αγία γυναίκα, αλλά στη «Σοφία του Θεού», που είναι ταυτιζόμενη με τον Χριστό.

Καθώς πλησιάζω συναισθηματικά φορτισμένη, τα μάτια μου δε σταματούν να κοιτούν προς το μνημείο. Με κατακλύζουν παράξενα συναισθήματα. Από τη μια αισθάνομαι βαθιά συγκίνηση που ένα όνειρο και στόχος ετών, θα γίνει εντός ολίγων λεπτών επιτέλους πραγματικότητα και από την άλλη νιώθω άγχος για το εάν αυτό που θα δω θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες μου – σε όσα έχω φανταστεί και διαβάσει στα βιβλία της Ιστορίας.

Κρατώ το εισιτήριο στα χέρια μου, το φωτογραφίζω. Θα το κρατήσω ενθύμιο μαζί με τις αναμνήσεις της επίσκεψης.

Η Αγία Σοφιά είναι βαθιά ριζωμένη μέσα στις καρδιές των Ελλήνων.

Το ξέρεις ήδη, αλλά το νιώθεις πραγματικά έντονα μόλις φτάνεις εκεί.

Δεν είναι απλά ένας ακόμη ναός, είναι ένα από τα μεγαλύτερα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του κόσμου και στέκει μπροστά μου λαβωμένο, πληγωμένο αλλά επιβλητικό ακόμη και σήμερα, μετά από τόσες κακομεταχειρίσεις.

Προσπαθώ με τη φαντασία μου, καθώς περπατώ και παρατηρώ ολόγυρα, να φανταστώ όσα έχουν διαδραματιστεί εκεί στο χρόνο.

Το πώς θα έμοιαζε, μέχρι το πώς θα περνούσε η άμαξα με την αυτοκράτειρα στα σκαλοπάτια, στους διαδρόμους και έφτανε στη θέση της εκεί μπροστά στο γυναικωνίτη απέναντι από το ιερό.

Η Αγία Σοφία είναι αριστούργημα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής με τεράστιο κεντρικό τρούλο, που επηρέασε μετέπειτα την παγκόσμια ναοδομία.

Είναι από τους πιο επιβλητικούς ναούς που έχω ποτέ βρεθεί και έχουν ποτέ κατασκευαστεί. Όμως αυτή η λάμψη της Αγίας Σοφίας κάπως σε μελαγχολεί, όταν βλέπεις το πόσο έχει λεηλατηθεί.  Οι Τούρκοι κάλυψαν αγιογραφίες, έκαναν βανδαλισμούς και σε πολλά σημεία έχουν τοποθετήσει λευκά πανιά ώστε να μη φαίνονται οι τοιχογραφίες.

Μόνο από ένα σημείο, σε αυτό που βλέπετε στην παραπάνω φωτογραφία, διακρίνεται η μορφή της Παναγίας.

Ο κυρίως ναός στην Αγία Σοφία λειτουργεί αποκλειστικά ως τζαμί, χώρος λατρείας των μουσουλμάνων. Οι τουρίστες μπαίνουν στον γυναικωνίτη, που λειτουργεί ως μουσείο. Μπορούν να φορούν τα παπούτσια τους, αλλά οι γυναίκες πρέπει να φορούν και μαντήλα. (Εγώ σήκωσα την κουκούλα του μπουφάν μου – καλό είναι να προνοήσετε να έχετε μαζί σας κάτι να καλύψετε τα μαλλιά σας για να μην αγοράσετε από εκεί).

Από τον γυναικωνίτη μπορείς να δεις τον χώρο μόνο από πάνω καθώς και τα περίφημα ψηφιδωτά που είναι αριστουργήματα και έχουν διασωθεί.  Σίγουρα η αίσθηση θα ήταν διαφορετική αν μπορούσες να μπεις στον κυρίως ναό (αν δεν λειτουργούσε ως τζαμί).

Τα περισσότερα ψηφιδωτά είναι αρκετά οικεία, σίγουρα κάπου τα έχεις δει, σε κάποιο σχολικό βιβλίο, εικόνα. Στην παραπάνω φωτογραφία ένα από τα πιο περίφημα, ο Χριστός Παντοκράτορας, απ’ όποιο σημείο (δεξιά ή αριστερά) αν τον δεις είναι σαν να σε κοιτάζει στα μάτια.

Η ιστορία της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινούπολης

Ο πρώτος ναός της Αγίας Σοφίας, τύπου ξυλόστεγης βασιλικής, θεμελιώθηκε από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο το 330 μ.Χ. όταν μετέφερε την πρωτεύουσα της παραπαίουσας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από την Ρώμη στην Νέα Ρώμη (μετέπειτα Κωνσταντινούπολη). Η ανέγερση του ναού ήταν αρκετά χρονοβόρα, με αποτέλεσμα ο αυτοκράτορας να μην προλάβει να δει ποτέ ολοκληρωμένο τον ναό, ο οποίος ολοκληρώθηκε από τον γιο του Κωνστάντιο και τα εγκαίνια έγιναν στις 15 Φεβρουαρίου 360.

Το 404, κατά την διάρκεια της βασιλείας του Αρκαδίου, ο πρώτος ναός πυρπολήθηκε από εξοργισμένους υποστηρικτές του Ιωάννη του Χρυσόστομου, τον οποίο είχε εξορίσει η αυτοκράτειρα Ευδοξία. Η Αγία Σοφία ξανακτίσθηκε ως ξυλόστεγη βασιλική από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β’ και τα εγκαίνια έγιναν στις 11 Ιανουαρίου 415. Ο ναός θα πυρποληθεί εκ νέου, το 532, κατά τη Στάση του Νίκα.

Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Α’ δίνει εντολή να χτιστεί εκ νέου η εκκλησία, στον ίδιο χώρο, πολύ πιο επιβλητική, για να κυριαρχεί στη Βασιλεύουσα. Ως αρχιτέκτονες της Αγίας Σοφίας ορίστηκαν ο Ανθέμιος ο Τραλλιανός και ο Ισίδωρος ο Μιλήσιος. Ήταν διακεκριμένοι αρχιτέκτονες και μαθηματικοί της εποχής, οι οποίοι έδωσαν νέες λύσεις σε μέχρι τότε άλυτα αρχιτεκτονικά προβλήματα.

Εφάρμοσαν το σύστημα θολοδομίας και δημιούργησαν ένα νέο τύπο εκκλησίας, την Βασιλική με Τρούλλο, ενώ η αντισεισμική προστασία του ναού, στην κατ’ εξοχήν σεισμογενή Κωνσταντινούπολη, θαυμάζεται ακόμη και σήμερα από τους ειδικούς. Αξίζει να αναφερθεί ότι κανένας από τους δύο δημιουργούς της Αγίας Σοφίας δεν μπόρεσε να δει το έργο στο τελικό στάδιο, καθώς πέθαναν πριν από την ολοκλήρωσή της.

Ο Ιουστινιανός επιθυμούσε ο Ναός να αντικατοπτρίζει το μεγαλείο της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός έχει μέγιστες διαστάσεις 77Χ72 μέτρα και ο εντυπωσιακός τρούλλος που κυριαρχεί σε όλη την σύνθεση, έχει διάμετρο 33 μέτρα και ύψος από το δάπεδο 62 μέτρα. Λέγεται ότι για την κατασκευή του χρειάστηκαν 320 κεντηνάρια χρυσού, τα οποία υπολογίζονται να είχαν κόστος γύρω στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ! Έγιναν προσφορές από κάθε σημείο της αυτοκρατορίας. Έφτασαν μάρμαρα από τη Μάνη, την Κάρυστο, τη Φρυγία και την Αίγυπτο. Από τον υπόλοιπο κόσμο προσφέρθηκαν τα πολύτιμα πετράδια, ο χρυσός, το ασήμι και το ελεφαντόδοντο, για τη διακόσμηση του εσωτερικού. Ο ναός χτίστηκε σε χρόνο ρεκόρ, μέσα σε έξι χρόνια, ενώ δούλευαν ακατάπαυστα 10.000 τεχνίτες.

Τα εγκαίνια έγιναν στις 27 Δεκεμβρίου του 537 από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό, που μόλις είδε την υπεροχή της Αγίας Σοφίας έναντι του ξακουστού ναού του Σολομώντα στην Ιερουσαλήμ, αναφώνησε: «Νενίκηκά σε Σολομών».

Στο προαύλιο του ναού λέγεται πως υπήρχε κρήνη, στην οποία ανεγράφετο η καρκινική φράση «ΝΙΨΟΝΑΝΟΜΗΜΑΤΑΜΗΜΟΝΑΝΟΨΙΝ» (νίψον ἀνομήματα, μὴ μόναν ὄψιν), που σημαίνει «πλύνε τις αμαρτίες σου και όχι μόνο το πρόσωπό σου». Η φράση αυτή, αν αναγνωσθεί ανάποδα (από δεξιά προς τα αριστερά) αποδίδει τις ίδιες λέξεις και νόημα.

Ο ναός αποτέλεσε σε όλη τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και υπήρξε ο σημαντικότερος ναός της Ορθόδοξης εκκλησίας.

Κατά την περίοδο των Σταυροφοριών και συγκεκριμένα την περίοδο 1204-1261, ο ναός έγινε Ρωμαιοκαθολικός και μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 ο ναός απέκτησε 4 μιναρέδες και έγινε μουσουλμανικό τέμενος. Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πραγματοποιήθηκαν στον ναό σημαντικές καταστροφές, καθώς ασβεστώθηκαν οι τοιχογραφίες εξαιτίας της ισλαμικής θεώρησης της απεικόνισης του ανθρώπινου σώματος ως βλασφημίας. Ο ναός με την σπουδαία αρχιτεκτονική του αποτέλεσε πρότυπο για την κατασκευή διαφόρων τεμενών, ανάμεσα στα οποία ήταν και το Μπλε Τζαμί.

Το 1934, ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτής της σύγχρονης, κοσμικής Τουρκικής Δημοκρατίας, μετέτρεψε την Αγία Σοφία από τέμενος σε μουσείο, σε μία προσπάθεια εκσυγχρονισμού της Τουρκίας. Στις 6 Δεκεμβρίου του 1985, η UNESCO, ανακήρυξε την Αγία Σοφία ως Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Δυστυχώς, την απόφαση αυτή της UNESCO καταπάτησε το Συμβούλιο Επικρατείας της Τουρκίας και έδωσε την δυνατότητα μετατροπής του μεγάλου αυτού συμβόλου της ορθοδοξίας, σε λατρευτικό χώρο του Ισλαμισμού. Η Αγία Σοφία, με την σύμφωνη γνώμη του Τούρκου Προέδρου, Ταγίπ Ερντογάν, στις 10 Ιουλίου του 2020, που μέχρι τότε λειτουργούσε αμιγώς ως μουσείο, έγινε και επισήμως τζαμί, με την πρώτη μουσουλμανική προσευχή της 24ης Ιουλίου να σηματοδοτεί την αλλαγή.

Κατά της μετατροπής είχαν ταχθεί πολιτικές αρχές στις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Ρωσία καθώς και οι θρησκευτικές αρχές σε πλήθος χριστιανικών χωρών, αλλά και η UNESCO, η οποία συγκαταλέγει το μνημείο από το 1985 στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς. 

Σήμερα για να επισκεφτείτε την Αγία Σοφία θα πληρώσετε εισιτήριο ( – αγοράστε το εισιτήριο online για να αποφύγετε ουρές και αναμονές – ) και θα ανεβείτε μονάχα στο γυναικωνίτη που λειτουργεί ως μουσείο. Ο Έλληνας ξεναγός μας συνέστησε να μην κάνει κάποιος το σταυρό του όσο θα ήμασταν στην Αγία Σοφία καθώς υπάρχει τσουχτερό πρόστιμο, θεωρείται ως προσβολή στα ιερά τους…

Η Αγία Σοφία δεν στέκεται απλά μέσα στον χρόνο, κουβαλάει αιώνες, φωνές, πίστη, ιστορία, απώλειες και μεγαλείο μαζί.

Υπάρχουν τόποι που δεν είναι μόνο απλώς μνημεία. Είναι ισχυρή και καθηλωτική μνήμη, μέσα σου.

Όταν βγήκα από τον Ναό είχε πιάσει βροχή, ο ουρανός ήταν βαρύς και ακουγόταν η φωνή, προσευχή του Ιμάμη…